Σημειώσεις βιβλιογραφικές παραπομπές

* Η Katharina Thomson γεννήθηκε στο Cambridge το 1906. Ο πατέρας της ήταν ο Αιδεσιμότατος Δόκτωρ Hugh Stewart, καθηγητής της γαλλικής φιλολογίας και Fellow στο Trinity College του Πανεπιστημίου του Cambridge, πολύ γνωστός από τα έργα του πάνω στο Pascal. Η μητέρα της είναι η Κυρία Jessie Stewart, μαθήτρια και βιογράφος της μεγάλης αρχαιολόγου Jane Harrison.

Σπουδαία ελληνική και λατινική φιλολογία στο Girton College του Πανεπιστημίου του Cambridge απ’ όπου αποφοίτησε με άριστα το 1928. Από μικρή όμως σπούδαζε και μουσική (πιάνο), και όταν τελείωσε τις κλασικές σπουδές πήγε στη Φρανκφούρτη, στο Conservatorium του Dr. Hochs, όπου και τελειοποιήθηκε. Ειδικεύτηκε στην παλαιότερη μουσική για κλαβιέ (keyboard), και έπαιξε σε πολλά κονσέρτα harpsichord και virginal, και ακόμα στο ραδιοφωνικό σταθμό του Λονδίνου. Για δυο χρόνια δίδαξε μουσική στο Nottingham.

Το 1934 παντρεύτηκε τον George Thomson τότε καθηγητή στο King’s College του Πανεπιστημίου του Cambridge, και αργότερα καθηγητή της αρχαίας ελληνικής φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο του Birmingham.

Το 1940, μαζί με έναν γιατρό που είχε πολεμήσει στη Διεθνή Ταξιαρχία στην Ισπανία, ίδρυσαν μια εργατική χορωδία γνωστή με το όνομα με το όνομα Birmingham Clarion Singers. Η χορωδία αυτή, σε όλη τη διάρκεια των εικοσιπέντε ετών από την ίδρυσή της, αφιέρωσε τις υπηρεσίες της στο εργατικό κίνημα της Αγγλίας, έγινε γνωστή σε όλη τη χώρα για τα κονσέρτα της κλασικής και λαϊκής μουσικής, και προσκλήθηκε δυο φορές στο εξωτερικό, στην Τσεχοσλοβακία και στη Ρουμανία.

Από το 1961 άφησε τη διεύθυνση της χορωδίας αυτής για να αφιερωθεί στη θεωρητική έρευνα, ιδιαίτερα πάνω στο Μότσαρτ, και στην αγγλική λαϊκή του δέκατου έβδομου αιώνα. Έγραψε αρκετά άρθρα, για το Μότσαρτ, τον Henry Purcell, και τον Vaughan Williams, για το εθνικό πνεύμα στη μουσική, και για τα εργατικά τραγούδια της Αγγλίας, που δημοσιεύτηκαν στο Marxism today, στο Music and Life και στο Deutsche Jahrbuch für Volkskunde. (Σημ. τ. μετ.)

Οι περισσότερες από τις σημειώσεις που ακολουθούν γράφτηκαν από το μεταφραστή για το γενικό αναγνώστη που δεν έχει ή που δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει μια εγκυκλοπαίδεια. Για χάρη του ίδιου αναγνώστη θεώρησα σκόπιμο να μην αφήσω αμετάφραστο όρο που του δημιουργεί κενά, έστω και αν η απόδοση δεν μπορούσε να είναι απολύτως ακριβής. Παραθέτω όμως δίπλα αμετάφραστους τους όρους για τον ειδικό, και θα του ήμουνα βαθιά υπόχρεος αν μου υπόδειχνε τα λάθη μου. Δεν πρόσθεσα σημειώσεις για μερικά ονόματα, Μπαχ, Χαϊντελ, Γκαίτε, Ένγκελς, κ.α., γιατί νομίζω πως και οι λίγοι αναγνώστες που δεν θα ξέρουν τίποτα γι αυτά θα είναι εύκολο να πληροφορηθούν.

Ο μεταφραστής

1. Ο Wolfgang-Amadeus Mozart, γεννήθηκε στο Σάλτσμπουργκ το 1756. Από τεσσάρων ετών άρχισε ν’ αυτοσχεδιάζει μικρές συνθέσεις στο κλειδοκύμβαλο. Ο πατέρας του, που ήταν και ο ίδιος αξιόλογος συνθέτης και βιολιστής, διέκρινε έγκαιρα την ιδιοφυΐα του γιου του, έγινε ο δάσκαλός του, και αφιέρωσε τη ζωή του στη διαμόρφωσή της. Μόλις έξι χρονών, το 1762, τον οδηγεί μαζί με τη επίσης προικισμένη κόρη του Μαρία-Άννα (Nannerl) σε καλλιτεχνικές περιοδείες στην Ευρώπη, όπου δίνει συναυλίες και θαυμάζεται σαν παιδί θαύμα. Η πρώτη περιοδεία ήταν στο Μόναχο και στη Βιέννη. Η δεύτερη άρχισε το 1763 και τελείωσε το 1765. Πήγε στις Βρυξέλες, στο Παρίσι, στο Λονδίνο, όπου γνώρισε τον Ιωάννη-Χριστιανό Μπαχ και πήρε μια σειρά πολύτιμα μαθήματα, στο Άμστερνταμ και στη Ζυρίχη. Το 1766, σε συνεργασία με τον Μιχαήλ Χάιντν, έγραψε το πρώτο του ορατόριο, Το καθήκον της Πρώτης Εντολής, και μελοποίησε τη λατινική κωμωδία Απόλλων και Υάκινθος. Το 1769 άρχισε μια τρίτη καλλιτεχνική περιοδεία, αυτή τη φορά στη Ιταλία. Πήγε στη Μάντουα, στη Βερόνα, στο Μιλάνο, όπου ανέβασε το μελόδραμά του, Μιθριδάτης Βασιλιάς του Πόντου, βασισμένο σε μια ιταλική διασκευή του έργου Μιθριδάτης του Ρακίνα, και ακόμα στη Μπολώνια, στην Παδούα, στη Νεάπολη και στη Ρώμη. Επέστρεψε στο Σάλτσμπουργκ το 1771, και έγραψε το Όνειρο του Σκιπιώνα, ένα μονόπρακτο μελόδραμα που ανεβάστηκε το 1772, με την ευκαιρία της ενθρονίσεως του αρχιεπισκόπου Κολλορέντο. Τον ίδιο χρόνο ξαναγύρισε στο Μιλάνο, όπου ανέβασε την όπερα Lucio Silla. Το 1775 ανέβασε, στο Μόναχο, την όπερα La Finta Giardiniera, και στο Σάλτσμπουργκ την όπερα Βασιλιάς Ποιμένας. Τον ίδιο καιρό έγραψε τον Βασιλιά Θάμο και πολλές συμφωνίες, λειτουργίες και κονσέρτα. Το 1777 ταξίδεψε στο Μανχάιμ, όπου γνώρισε την καλύτερη ορχήστρα της Γερμανίας, και την πρώτη του ερωτική περιπέτεια με την Αλοϋσία Βέμπερ, μια διάσημη αοιδό, την οποία και θέλησε να παντρευτεί, αλλά ο πατέρας του αρνήθηκε, κι αναγκάστηκε να πνίξει το αίσθημά του και να φύγει για το Παρίσι. Εκεί πέθανε η μητέρα του που τον συνόδευε κι απογοητευμένος γύρισε στο Σάλτσμπουργκ. Το 1981 ανέβασε στο Μόναχο την όπερα Ιδομενέας, που τον καθιέρωσε σαν έναν από τους κορυφαίους δραματικούς συνθέτες της Γερμανίας, και τον ίδιο χρόνο άφησε το Σάλτσμπουργκ και εγκαταστάθηκε στη Βιέννη, κοντά στην οικογένεια Βέμπερ. Ένα χρόνο αργότερα παντρεύτηκε την αδερφή της Αλοϋσίας, Κωστάντζα. Στα 1784 έγινε μέλος της Εταιρείας των Ιλλουμινάτων Μασόνων. Στη δεκαετία που ακολούθησε από την εγκατάστασή του στη Βιέννη ως το θάνατό του, έγραψε τα καλύτερα έργα του: Αρπαγή από το Σεράι (1781), Οι Γάμοι του Φιγκαρό (1786), έξι κουαρτέτα, τα καλύτερά του, που τα αφιέρωσε στο Χάυντ (1784-1785), Ο Δον Ζουάν (1787), οι τρεις μεγάλες συμφωνίες του: 39η σε μι υφ., 40η σε σολ ελ., και 41η του «Διός» σε ντο μειζ. (1788), Έτσι κάνουν όλες (1790), Η Μεγαλοψυχία του Τίτου (1791), Ο Μαγικός Αυλός (1791), μια Πένθιμη Λειτουργία (Requiem), που την άφησε ημιτελή. Πέθανε το Δεκέμβρη του 1791 μόλις τριάντα πέντε χρονών.

Ο Μότσαρτ έζησε μια ζωή γεμάτη φτώχεια και στερήσεις. Από το 1772 ως το 1781, που ήταν μουσικός της Αυλής και της Μητρόπολης, έπαιρνε ένα γελοίο μισθό 25 φράγκα το μήνα, για τα οποία όμως ήταν υποχρεωμένος να ζει σαν δουλοπάροικος, να τρώει με τους υπηρέτες, και να υφίσταται εξευτελισμούς και ταπεινώσεις για τις οποίες όταν διαμαρτυρόταν, ο αρχιεπίσκοπος τον έβριζε και ο γραμματέας τον έδιωχνε με τις κλωτσιές. Ήταν γι’ αυτό που παράτησε το Σάλτσμπουργκ και πήγε στη Βιέννη. Το 1787, ύστερα απ’ το θάνατο του Γκλούκ, ονομάστηκε σύνθετης της αυτοκρατορικής Αυλής, με μισθό 800 φλορίνια το χρόνο, το μόνο ταχτικό αλλά ανεπαρκές εισόδημα που έλαβε στη ζωή του. Έτσι αναγκαζόταν να δουλεύει πάντα σκληρά για να ζήσει, γράφοντας κατά παραγγελία συνθέσεις που πληρωνόντουσαν σε εξευτελιστικές τιμές. Πέθανε πάμπτωχος, και του έγινε μια απλή φτωχική κηδεία, που την ακολούθησαν λίγοι φίλοι και μερικοί τους όχι ως το τέλος λόγω κακοκαιρίας. Ένας κοινός τάφος τον σκέπασε που κανείς δεν ξέρει σήμερα που είναι.

Πενήντα χρόνια ύστερα, ένα Μουσείο Μότσαρτ ιδρύθηκε στο Σάλτσμπουργκ και μια Μουσική Ακαδημία με το όνομα Mozarteum. Το 1862, ο Ludwig von Köchel εξέδωσε έναν γενικό χρονολογικό και θεματικό κατάλογο των έργων του (Chronologisch-thematisches Verzeichnis sämtlischer Tonwerke von W. A. Mozart), και έκτοτε κάθε έργο του Μότσαρτ φέρει τα στοιχεία KV (= Köchel-Verzeichnis), και έναν αριθμό, λ.χ. Συμφωνία σε ντο μειζ., του «Διός», KV Νο 551.

Ο κατάλογος αυτός αναθεωρήθηκε το 1937 από το Γερμανό μουσικολόγο Alfred Einstein. Από το 1955 οι Βärenreiter, Kassel, σε συνεργασία με το Mozarteum επανεκδίδουν τα άπαντα του Μότσαρτ. (Σημ. τ. μετ.)

2. Einstein : Mozart, p. 108.

4. Η ιστορία του Μασονισμού έχει τις ρίζες της στις συντεχνίες οικοδόμων εργατών του Μεσαίωνα. Οι συντεχνίες αυτές, που ονομάζονταν «αδελφότητες», και ήταν ενωμένες σε μεγάλες ομοσπονδίες με ιδιαίτερους κανονισμούς, ως τα τέλη του δωδέκατου αιώνα ήταν κάτω απ’ την κηδεμονία της Εκκλησίας, και είχαν σαν απασχόλησή τους την οικοδόμηση ναών κατά τον αρχαίο ρωμαϊκό ρυθμό. Με την ανάπτυξη των διαφόρων μεταρρυθμιστικών θρησκευτικών κινημάτων, οι συντεχνίες αυτές αποσπάστηκαν από την κηδεμονία αυτή, και ανάπτυξαν έναν νέο ρυθμό, το γοτθικό, που με τους πολυάριθμους πύργους του συμβόλιζε μια ελεύθερη εκκλησία που αντιτίθεται σε κάθε δόγμα και επιτρέπει την αναζήτηση του Θεού με πολλούς τρόπους. Αργότερα άφησαν και το ρυθμό αυτό που θεωρήθηκε επίσης σαν έκφραση ενός θρησκευτικού δόγματος, και με την επίδραση της Αναγέννησης μιμήθηκαν τον αρχαίο ελληνικό ρυθμό, που συμβόλιζε τη σκέψη, τη μετριοφροσύνη, την ελευθερία και την αγάπη προς το συνάνθρωπο.

Από το 1350, οι Άγγλοι τέκτονες (masons) –που σημαίνει τεχνίτες οικοδόμοι–, ονόμαζαν τους εαυτούς τους «Ελεύθερους Τέκτονες» (Free Masons), σε αντίθεση με τους κοινούς κτίστες, και ήταν οργανωμένοι σε Στοές (Lodges). Το 1615, ο πρόεδρος της μεγάλης συντεχνίας του Λονδίνου Inigo Jones, εισήγαγε το ρυθμό της Αναγέννησης και μαζί δέχτηκε να γίνουν μέλη στις Στοές, με το όνομα «πρόσθετοι αδερφοί», διάφοροι διανοούμενοι ελεύθερων αρχών, που ενδιαφέρονταν για να γενικά ζητήματα της εποχής. Από τότε άρχισαν να αλλάζουν χαρακτήρα∙ οι επαγγελματίες τέκτονες αδερφοί λιγόστευαν σιγά-σιγά, ενώ οι πρόσθετοι αδερφοί αυξάνονταν, γίνονταν ο πυρήνας για νέες στοές, και το 1717 τέσσερις μαζί ενώθηκαν και ίδρυσαν τη Μεγάλη Στοά της Αγγλίας που υπάρχει και σήμερα. Τον 18ο αιώνα, οι μασονικές ιδέες για ελευθερία και αγάπη στον άνθρωπο ανεξάρτητα από κάθε θρησκευτική πρόληψη, είχαν μεγάλη διάδοση. Το 1730 ιδρύθηκαν μεγάλες στοές στη Σκοτία και στην Ιρλανδία, το 1733 στο Βερολίνο, το 1734 στη Ν. Υόρκη, το 1774 στη Γαλλία, κλπ. Οι στοές αυτές δεν ήταν πια συντεχνίες οικοδόμων∙ δέχονταν σαν μέλη ανθρώπους από κάθε κοινωνική τάξη, επάγγελμα ή θρησκεία, που δεν ενδιαφέρονταν για τις θρησκευτικές και δογματικές έριδες, αλλά για την αγάπη των ανθρώπων και την εξάπλωση των ανθρωπιστικών ιδεών. Διατήρησαν, ωστόσο, τα έθιμα, τις μυστικές λέξεις και τα σύμβολα των παλαιών συντεχνιών, δίνοντας σ’ αυτά μια συμβολική σημασία. Ο κύριος σκοπός του τεκτονισμού ήταν η τελειοποίηση του κάθε ανθρώπου, και έτσι η τελειοποίηση της ανθρωπότητας, με τη διάδοση της αλληλεγγύης και της ηθικής σε όλο τον κόσμο, και με τη διαρρύθμιση των κοινωνικών σχέσεων πάνω στη βάση της ελευθερίας της συνείδησης. Ο μασονισμός εμφανίστηκε κατά καιρούς με διάφορες μορφές∙ πότε σαν φιλοσοφική διδασκαλία ανθρωπιστικών ιδεών, πότε σαν μυστική επιστήμη για τη μόρφωση της ψυχής και την καλλιέργεια των αισθημάτων του ανθρώπου, πότε σαν μέσο εξάλειψης των εθνικιστικών και θρησκευτικών προλήψεων και επικράτησης της αγάπης, της ανοχής, της ελευθερίας, της ισότητας και της αδερφοσύνης των λαών. Στα τέλη του 18ου αιώνα, στην Ευρώπη, ο μασονισμός συνδέεται στενά με το διαφωτισμό, έχει σαν μέλη του τα μεγαλύτερα πνεύματα της εποχής όπως ο Γκαίτε, ο Βολταίρος, ο Ρουσσώ, ο Λέσινγκ, π Φίχτε, ο Μπόρν, ο Μότσαρτ, ο Χάυντ, ο Δίστ, ο Γαριβάλδης, ο Καδούρ, ο Ουάσιγκτον, κ.α., και αποτελεί μέρος του επαναστατικού κινήματος της εποχής. Στην Ελλάδα, ο μασονισμός εμφανίστηκε το 1600 στην Κωνσταντινούπολη αλλά δεν ευδοκίμησε. Στα 1812, ο Διονύσιος Ρώμας ίδρυσε τη Μεγάλη Στοά της Κερκύρας που συνεργάστηκε με τη Φιλική Εταιρεία στον αγώνα του 1821. Ο καθηγητής κ. Κρητικός μάλιστα υποστήριξε τελευταία πως ένας αριθμός από τους πρωταγωνιστές της Φιλικής Εταιρείας ήταν Μασόνοι, και πως τα σύμβολα και τα σχήματα της μύησης των φιλικών επήγασαν από τη δική τους θητεία σε μασονικές στοές. Κατά διάφορες εποχές ο μασονισμός αντιμετώπισε σκληρούς διωγμούς. Ο Πάπας κατηγόρησε τους Μασόνους για ανεξίθρησκους και αιρετικούς και τους αφόρισε, αντιμετώπισαν δε το θάνατο από την Ιερά Εξέταση στην Ισπανία και στην Πορτογαλία, τις φυλακές και τις εξορίσεις στην Ιταλία, στη Γερμανία κλπ. (Σημ. τ. μετ.)

5. Το πιο προχωρημένο και το πιο επαναστατικό τμήμα των Μασόνων. Ιλλουμινάτοι (πεφωτισμένοι) ονομάζονται από τον 10ο αιώνα οπαδοί διαφόρων θρησκευτικών μεταρρυθμιστικών κινημάτων. Εμφανίστηκαν αρχικά στη Γερμανία, Ολλανδία, Γαλλία, κ.α., κηρύσσοντας πως ο κάθε άνθρωπος μπορεί να έρθει σε απευθείας επικοινωνία με το Θεό, να δεχτεί την αποκάλυψή του, να πάρει οδηγίες του, και μ’ αυτό τον τρόπο να συμμετέχει στο θείο φως. Το 16ο αιώνα, και ιδιαίτερα στην Ισπανία, με ηγέτη τους κάποιον Ιωάννη Βιλιαλπάντο, κήρυξαν την αποχή από τις δημόσιες θρησκευτικές τελετές σαν αποτέλεσμα χρεοκοπίας της Εκκλησίας, την αυτοσυγκέντρωση του ατόμου και την ιδιαίτερη και πνευματική μόνον λατρεία του Θεού. Με την ίδια περίπου μορφή, αλλά σε μεγαλύτερη έκταση και πιο μαχητικοί εμφανίστηκαν στη Φλάντρα και στην Πικαρδία, όπου με ηγέτη τους τον Παύλο Γκερέν, κήρυξαν πόλεμο ενάντια στους παπάδες και καταδιώχθηκαν σκληρά από τον Λουδοβίκο ΙΓ’. Κατά των Ιλλουμινάτων κηρύχθηκε αμείλικτος διωγμός από την Ιερά Εξέταση, και τα τελευταία ίχνη των Ισπανών Ιλλουμινάτων έσβησαν στην Κόρδοβα το 1575. Ίσαμε αυτή την εποχή τα κινήματα αυτά, άλλοι τα σχετίζουν με το κίνημα των αναβαπτιστών και άλλα μεταρρυθμιστικά κινήματα, και άλλοι τα θεωρούν αυθόρμητες λαϊκές εξεγέρσεις κατά του φορμαλισμού της δυτικής Εκκλησίας. Κατά το 18ο αιώνα οι Ιλλουμινάτοι εμφανίζονται πάλι, μα τώρα δεν αντιτάσσουν στις προλήψεις και στους τόπους της Εκκλησίας το φως της θείας έξαρσης και της θείας έμπνευσης, αλλά το φως της μόρφωσης και της λογικής. Αποτελούν την αριστερή και την πιο προοδευτική πτέρυγα των Μασόνων, που σ’ αυτήν ακριβώς ανήκουν τα περισσότερα από τα μεγαλύτερα πνεύματα της εποχής που αναφέρονται πιο πάνω, και οι ιδέες τους συγγενεύουν στενά με των Διαφωτιστών. Είναι γι’ αυτό που απόδωσα στα ελληνικά «διαφωτισμένοι» και όχι «πεφωτισμένοι». Οι Ιλλουμινάτοι είχαν ευρύτατη ανάπτυξη στη Γαλλία (1722), και στη Γερμανία (1776), όπου καθώς είδαμε ο καθηγητής Weishaupt ίδρυσε τη στοά Φιλανθρωπία στην οποία άνηκε και ο Μότσαρτ, και στην Αυστρία, όπου ο μεταρρυθμιστής της εταιρείας βαρόνος Knigge γύρισε κηρύσσοντας τις ιδέες του με το όνομα Σπάρτακος, σύμβολο της επανάστασης και του Αγώνα των Σκλάβων για λευτεριά. (Σημ. τ. μετ.)

Εγκυκλοπαιδιστές ονομάστηκαν αρχικά οι συντάχτες της Μεγάλης Γαλλικής Εγκυκλοπαίδειας, που άρχισε να εκδίδεται το 1751 από τους μεγαλύτερους φιλόσοφους και επιστήμονες της Γαλλίας, όπως ο ντ’ Αλαμπέρ, ο Ντιντερό, ο Βολταίρος, ο Χόλμπακ, ο Μοντεσκιέ, ο Ρουσσώ κ.α., με σκοπό τη διαφώτιση και τη διάδοση της γνώσης. Αλλά ο σκοπός αυτός θεωρήθηκε εχθρικός προς τους θεσμούς της εποχής, γι’ αυτό και η Εγκυκλοπαίδεια αντιμετώπισε την αντίδραση των αρχών και ιδιαίτερα της Εκκλησίας, που κατόρθωσαν να καθυστερήσουν για πολλά χρόνια την ολοκλήρωσή της, σταματώντας επανειλημμένα την έκδοσή της και απαγορεύοντας την κυκλοφορία της, και να καταστρέψουν τα χειρόγραφα των τελευταίων τόμων της. Ύστερα ονομάστηκαν έτσι οι φιλόσοφοι και οι διανοούμενοι από όλα τα πεδία της τέχνης και της επιστήμης που άνηκαν στο ριζοσπαστικό και επαναστατικό κίνημα του 18ου αιώνα, αφού οι σκοποί των Εγκυκλοπαιδιστών ήταν οι σκοποί του επαναστατικού κινήματος της εποχής. (Σημ. τ. μετ.)

7. Βλ. σημ. 5.

8. Γερμανός θεολόγος και νομικός, καθηγητής του φυσικού και του κανονικού δικαίου (1748-1830). (Σημ. τ. μετ.)

9. Le Forestier : Les Illuminés de Bavière, p. 110.

10. Frost : Secret Societies of the European Revolution, p. 28.

11. Γάλλος συγγραφέας και φιλόσοφος (1712-1778), Θεωρείται πατέρας του πολιτικού ριζοσπαστισμού, και με τις θεωρίες του για την κυριαρχία του λαού, άσκησε μεγάλη επίδραση στη Γαλλική Επανάσταση. Από τα κυριότερα έργα του είναι: «Οι Εξομολογήσεις μου», «Ο Αιμίλιος», «Το Κοινωνικό Συμβόλαιο», «Περί της Ανισότητας των Ανθρώπων». Ασχολήθηκε ακόμα και με τη μουσική, επινόησε ένα δικό του σύστημα μουσικής γραφής και ένα είδος «σκηνικής μουσικής», το «μελόδραμα», έγραψε το πρώτο γαλλικό «Λεξικό της Μουσικής», και διάφορα άλλα έργα για τη μουσική. (Σημ. τ. μετ.)

12. Συντηρητικός κλάδος των Μασόνων εχθρικός προς τους Ιλλουμινάτους, που βάσιζε το ιδεολογικό του περιεχόμενο και το τελετουργικό του σύστημα περισσότερο πάνω σε μαγικές ή μυστικές παρά σε λογικές ιδέες. (Σημ. τ. μετ.)

13. (Φραγκίσκος Φρειδερίκος von Knigge 1752-1756) Γερμανός δραματουργός και μυθιστοριογράφος, από τους αρχηγούς και τους μεγάλους ζηλωτές των Ιλλουμινάτων, αυτός που έφερε το όνομα Σπάρτακος. Από τα σπουδαιότερα έργα του είναι: «Το μυθιστόρημα της ζωής μου», «Η Ιστορία του Πέτρου Κλάουνζεν», «Περί της Συναναστροφής των Ανθρώπων», κ.α. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν οι πληροφορίες που δημοσίεψε για την Εταιρεία των Ιλλουμινάτων, όπου εξηγεί ότι οι Ιλλουμινάτοι αγωνίζονται για να αποδοθούν στην ανθρωπότητα όλα τα φυσικά δικαιώματα που της αφαιρέθηκαν με τη δημιουργία των θεσμών της ατομικής ιδιοκτησίας, του κράτους και της θρησκείας, και γι’ αυτό επεδίωκαν την κατάργηση της εξουσίας του κράτους, της θρησκείας, και της ιδιοκτησίας. (Σημ. τ. μετ.)

14. Είναι οι μοναχοί που ανήκουν στο θρησκευτικό τάγμα των Ιησουϊτών που ιδρύθηκε το 1534 από τον Ισπανό Ιγνάτιο Λοϋόλα, και αφιερώθηκε στην «εξάπλωση του καθολικισμού, στην επαναφορά των απίστων και των αιρετικών στους κόλπους της καθολικής εκκλησίας, και στην αγωγή της νεολαίας». Το τάγμα αυτό διακρίνεται για την τελειότητα της οργάνωσής του, που στην ουσία της είναι στρατιωτική, πράγμα που εκφράζεται και στις ονομασίες των μελών και των αξιωματούχων του, στρατηγοί, έπαρχοι, στρατεύματα, κλπ. Μέλος του τάγματος γίνεται δεκτός «όποιος θέλει, υπό το έμβλημα του σταυρού, να φέρνει όπλα για το Θεό, να υπηρετεί το μοναδικό κύριο και το Ρωμαίο ποντίφικα αντιπρόσωπό του στη γη…, να δεθεί με όρκο να εκτελεί παραχρήμα και χωρίς δικαιολογίες και υπεκφυγές οτιδήποτε διατάξει ο πάπας για τη διάδοση της πίστεως και την πρόοδο των ψυχών, να πηγαίνει όπου σταλεί… ακόμα και στις Ινδίες, κλπ. κλπ.». Ο σκοπός του τάγματος είναι η υποταγή, «για όλα τα χρόνια, σε όλες τις χώρες, και με κάθε μέσο», όλου του κόσμου στην εξουσία του πάπα. Από τα μέσα αυτά είναι οι αναρίθμητες ιεραποστολές που σκόρπισαν παντού στην Αφρική, στην Ασία, στις Ινδίες, στην Κίνα, επιζητώντας τη διάδοση του χριστιανισμού και την υποταγή των λαών αυτών στα συμφέροντα της πολιτικής του Βατικανού, και ακόμα η ίδρυση πολυάριθμων σχολείων μέσης και ανώτερης παιδείας στις ευρωπαϊκές χώρες. Η σφραγίδα της διδασκαλίας τους είναι το δόγμα «ο σκοπός εξαγιάζει τα μέσα», που εκφράζεται και στον καταστατικό τους χάρτη που συνέταξε ο Λοϋόλα, και στους αφορισμούς άλλων αξιωματούχων, που μερικοί τους είναι όπως οι ακόλουθοι:

«Και αν θεωρήσω ότι ο προϊστάμενός μου, μου δίνει μια εντολή αντίθετη με τη συνείδησή μου, θα την πιστέψω περισσότερο από τον εαυτό μου».

«Ο Θεός δεν απαγορεύει την κλοπή παρά μοναχά όταν θεωρείται ότι είναι κακή, και όχι όταν είναι γνωστό ότι είναι καλή».

«Επιτρέπεται στον μοναχό το σαρκικό αμάρτημα «όταν το κάνει για σκοπό που δεν αφορά τον ίδιο αλλά τη δύναμη της Εκκλησίας και της πίστης».

«Επιτρέπεται να ευχόμαστε το θάνατο κάποιου για το γενικό καλό, γιατί το κοινό καλό είναι προτιμότερο από το ατομικό».

«Ο κληρικός που αντί να φύγει, σκοτώνει εκείνο που του επιτίθεται, δεν αμαρτάνει γιατί δεν είναι υποχρεωμένος να φύγει».

«Επιτρέπεται να σκοτώνουμε για προδοσία έναν προγεγραμμένο».

«Επιτρέπονται οι διφορούμενες εκφράσεις όταν υπάρχει λόγος γι αυτό. Έτσι gallus στη Λατινική σημαίνει Γάλλος και κόκορας. Αν λοιπόν με ρωτήσουν αν σκότωσα κάποιον Γάλλο, θα απαντήσω όχι, έστω και αν τον σκότωσα, και θα εννοώ ότι δεν σκότωσα κόκορα».

Έτσι εξηγείται πως το όνομα Ιησουΐτης έγινε ταυτόσημο του υποκριτής, δόλιος, πανούργος, συνωμότης, ραδιούργος κλπ.

Ο πάπας αναγνώρισε το τάγμα το 1540 και του παραχώρησε ιδιαίτερα προνόμια, ανάμεσά τους το δικαίωμα να κάνει ελεύθερα εμπορικές και τραπεζιτικές δουλειές. Ωστόσο με τον καιρό εξελίχθηκε σε μια αποτρόπαια και μισητή πολιτική οργάνωση που σπέρνει αδίστακτα ταραχές, διαιρέσεις, συνομωσίες και ανατροπές προκειμένου να πετύχει τους σκοπούς της, και αυτό προκάλεσε αντιδράσεις που εξελίχθηκαν σε αληθινή σταυροφορία ενάντιά της, και το 1773 ανάγκασαν τον πάπα να τη διαλύσει. Το 1814 όμως επανέφερε και πάλι το τάγμα στη νομιμότητα. Οι Ιησουΐτες στάθηκαν οι πιο φανατικοί εχθροί του διαφωτισμού, των Ιλλουμινάτων και γενικά κάθε επαναστατικού απελευθερωτικού κινήματος. (Σημ. τ. μετ.)

15. Δουκάτο της γερμανικής επικράτειας μέχρι το 1918, ελεύθερο κράτος ως το 1920. Έκτοτε διαλύθηκε και το νότιο τμήμα ενώθηκε με τη Βαυαρία, το βόρειο με τη Θουριγκία. (Σημ. τ. μετ.)

16. Le Forestier : Les Illuminés de Bavière.

17. Γερμανός αυτοκράτορας (1741-1790), γιος του Φραγκίσκου Α’ και της Μαρίας Θηρεσίας, που τη διαδέχθηκε στο χρόνο το 1780. Θεωρήθηκε αντιπρόσωπος του λεγόμενου «φωτισμένου δεσποτισμού» γιατί προσπάθησε να καταργήσει τη δουλοπαροικία, να περιορίσει την εξουσία του κλήρου, τη λογοκρισία και τη δύναμη της καθολικής εξουσίας., και να κηρύξει τη θρησκευτική ελευθερία. Κατάργησε πολλά μοναστήρια και θρησκευτικά τάγματα και από τις περιουσίες τους ίδρυσε νοσοκομεία και ορφανοτροφεία, και απαγόρευσε την ανάμειξη του πάπα στις υποθέσεις της αυστριακής εκκλησίας. (Σημ. τ. μετ.)

18. Le Forestier : Les Illuminés de Bavière, p. 647.

19. Από τους κορυφαίους επιστήμονες του καιρού του (1726-1790). Γεννήθηκε στο Siebenbirgen και ζούσε στην Πράγα, όπου ήταν μέλος της επιτροπής μεταλλειολογικών ερευνών και επιθεωρητής των μεταλλείων. Πήγε στη Βιέννη το 1776 και έγινε ιδιαίτερος σύμβουλος του αυτοκράτορα για μεταλλειολογικά ζητήματα. Το 1775 εφεύρε ένα νέο αμάλγαμα μετάλλου που εξοικονομούσε εργασία και κόστος δουλειάς, και γι’ αυτό ο Ιωσήφ Β’ του απένειμε ένα βραβείο (βλ. Maeurfreude). Έγραψε πολλά επιστημονικά άρθρα, και ακόμα, βιβλία σχετικά με τα αιγυπτιακά μυστήρια. Ίδρυσε ένα εκπολιτιστικό κέντρο για τους Μασόνους, και διηύθυνε ένα μασονικό περιοδικό. (Σημ. τ. μετ.)

20. Βλ. σημ. 77.

21. Συγγραφέας και αυτοκρατορικός σύμβουλος, αρχηγός των Ιλλουμινάτων της Αυστρίας (1723-1814). (Σημ. τ. μετ.)

22. Lewis : Geschichte der Freimaurerei in Österreich-Ungarn, p. 28.

23. Ίδιο σελ. 28.

24. Αναφέρεται στην ιστορική δίκη του Ράιχσταγ και την ηρωική απολογία του Γιώργη Δημητρώφ.

25. L. Engels : Geschichte des Illuminaten Ordens, p. 318.

26. Ίδιο σελ. 320.

27. Αρχιεπίσκοπος του Σάλτσμπουργκ στην υπηρεσία του οποίου ο Μότσαρτ πέρασε εννιά χρόνια, βλ. σημ. 1. (Σημ. τ. μετ.)

28. Γεννήθηκε το 1753, και πήγε στο Σάλτσμπουργκ το 1783. Σπούδασε νομικά στο Ingolstadt και δίδαξε σ’ ένα γυμνάσιο όπου γνώρισε τον Magenhofen. Ύστερα έγινε δημοσιογράφος στο Μόναχο αλλά διώχτηκε από τους Σκοταδιστές που καταδίωκαν το διαφωτισμό. Τελικά έγινε τοπογράφος. Λέγεται ότι αυτός μετέφερε τις ιδέες των Ιλλουμινάτων στο Σάλτσμπουργκ. (Σημ. τ. μετ.)

29. Φίλος του Μότσαρτ, ιδιοκτήτης της Aigen –της σπηλιάς όπου γίνονταν οι συναθροίσεις αυτές που αναφέρονται στο άρθρο– όπως ομολόγησε ο ίδιος όταν πιάστηκε. Είχε σπουδάσει νομικά στο Σάλτσμπουργκ, και όταν πέθανε το 1785 άφησε πολλά χρέη. (Σημ. τ. μετ.)

30. Koch : Br. Mozart, Freimaurer und Illuminat, p. 33.

31. Μηχανικός, αυτοκρατορικός σύμβουλος, και φίλος και προστάτης του Μότσαρτ. (Σημ. τ. μετ.)

32. Mozart : Letters (ed. Anderson), p. I, 351.

33. Συγχορδία είναι η συνήχηση τριών η περισσοτέρων φθόγγων που απέχουν μεταξύ τους κατά διαστήματα τρίτης (βλ. σημ. 50) (Σημ. τ. μετ.)

34. Η κίνηση από τη μια στην άλλη συγχορδία, είτε αρμονικά με όλες τις νότες κινούμενες μαζί, είτε πολυφωνικά με την κάθε μια συγχορδία σαν μέρος μιας συνέχεια κινούμενης παράλληλης μελωδικής γραμμής. (Σημ. τ. μετ.)

35. Είδος μουσικής σύνθεσης που αποτελείται από μονωδίες, διωδίες, ή και χορωδίες που διαδέχονται η μια την άλλη και εκτελείται με τη συνοδεία ενός ή περισσότερων μουσικών οργάνων, ή ακόμα και μικρή ορχήστρα. (Σημ. τ. μετ.)

36. Συγγενής με το διάσημο συνθέτη Βέμπερ. (Σημ. τ. μετ.)

37. Σαν ουσιαστικό ο μουσικός αυτός όρος σημαίνει το ηχηρότερο μέρος στη μουσική εκτέλεση, και σαν επίρρημα, ισχυρά στην εκτέλεση. (Σημ. τ. μετ.)

38. Έβδομη λέγεται ο έβδομος τόνος της διατονικής κλίμακας, π.χ., της κλίμακας του ντο, έβδομη είναι ο σι, της κλίμακας φα ο μι κλπ. (Σημ. τ. μετ.)

39. Farmer : New Mozartiana, p. 58. (bars είναι οι κάθετες γραμμές στο πεντάγραμμο που σημειώνουν τις μετρικές διαιρέσεις. (Σημ. τ. μετ.)

40. Βλ. σημ. 1.

41. Συγγραφέας και αξιωματούχος της αυτοκρατορικής αυλής της Βοημίας. Εργάστηκε για την αναμόρφωση του θεάτρου στη Βιέννη. Έγραψε το λιμπρέτο για την όπερα του Μότσαρτ Βασιλιάς Θάμος που αναθεωρήθηκε αργότερα. (Σημ. τ. μετ.)

42. Πρώσος πρεσβευτής στην αυλή της Βιέννης, ποιητής και συγγραφέας. Έγραψε το λιμπρέτο για το Σεμίραμις, έργο του Μότσαρτ που χάθηκε. Γεννήθηκε το 1755 και πέθανε το 1836. (Σημ. τ. μετ.)

43. Ολλανδός ποιητής και μουσικοφιλολόγος (1734-1803) που έζησε στην Αυστρία και ήταν διευθυντής της βιβλιοθήκης της Βιέννης. Μετέφρασε από την Αγγλική στη Γερμανική τα κείμενα των ορατορίων Δημιουργία, και Τέσσερις Εποχές του Χάυντ. Ο Μπετόβεν του αφιέρωσε την Πρώτη Συμφωνία του. (Σημ. τ. μετ.)

44. Deutsch : Mozart und die Wiener Logen, p. 105.

45. Street songs, τραγούδια του δρόμου: πρόκειται για ένα είδος λαϊκού τραγουδιού που εμφανίστηκε ύστερα από την τυπογραφία, από διάφορους ανθρώπους που τύπωναν λαικά τραγούδια και τα πουλούσαν στο δρόμο για να ζήσουν. (Σημ. τ. μετ.)

46. Nettl : Mozart und die Königlische Kunst.

47. Γερμανός σχεδόν αυτοδίδαχτος συνθέτης (1741-1801). Έγραψε ορατόρια, συμφωνίες, σονάτες και μελοδράματα, που μερικά τους ανεβάστηκαν στη Βενετία. Αυτός αποκαλούσε το Μότσαρτ «μουσικό Αβράκωτο». (Σημ. τ. μετ.)

48. Ένα τέχνασμα στην αρμονία με το οποίο συνήθως μια νότα στο ψηλότερο σημείο της προηγείται ή παρατείνεται από τη συγχορδία στην οποία ανήκει ουσιαστικά. (Σημ. τ. μετ.)

49. Νότες που φέρουν ένα σημάδι σύνθεσης, τη λεγόμενη λεγγατούρα, που σημαίνει ότι οι νότες αυτές πρέπει να παιχτούν λεγγάτο, δηλαδή χωρίς διακοπή και με ομαλό τρόπο μετάβασης από τη μια νότα στην άλλη. (Σημ. τ. μετ.)

50. Τρίτη είναι ο τρίτος τόνος της διατονικής κλίμακας. (Σημ. τ. μετ.)

51. Έκτη, το μεταξύ έξη φθόγγων διάστημα της μουσικής διατονικής κλίμακας. (Σημ. τ. μετ.)

52. Ρυθμοί αυξημένοι που διακρίνονται από ένα σημάδι αύξησης που μπαίνει πάνω δεξιά από τη νότα και της δίνει ρυθμική αξία άλλο μισό απ’ ότι είχε. (Σημ. τ. μετ.)

53. Deutsch : Mozart und die Wiener Logen, p. 10.

54. Mozart : Die Maurerfreude KV 471.

55. Σαν ουσιαστικό, είναι ο ήχος που παράγεται από έγχορδα όργανα με τσίμπημα της χορδής. Σαν επίρρημα το παίξιμο μ’ αυτό τον τρόπο, δηλαδή τσιμπώντας με τα χέρια τις χορδές. (Σημ. τ. μετ.)

56. Βλ. σημ. 77.

57. Έλασσον, είναι το μουσικό διάστημα κατά ημιτόνιο μικρότερο από το αντίστοιχο μείζον, της φυσικής μουσικής κλίμακας. (Σημ. τ. μετ.)

58. Όγδοο, ογδόη ή οκτάβα, σημαίνει διάστημα οκτώ διαδοχικών μουσικών φθόγγων. (Σημ. τ. μετ.)

59. Σημαίνει και χρωματισμό έντασης του ήχου από το γλυκύτερο ως το δυνατότερο που μπορεί να αποδοθεί, λ.χ. πιανίσιμο, φορτίσιμο, κρετσέντο, κλπ., και χρωματισμό έκφρασης του αισθήματος, λ.χ. dolce γλυκά, lieto εύθυμα, tristamente λυπητερά, calmato γαλήνια, grandioso μεγαλόπρεπα, κλπ. (Σημ. τ. μετ.)

60. Είναι το αντίθετο από συγχορδία, δηλαδή, η συνήχηση από νότες που δεν ικανοποιούν το αυτί σαν κάτι το τελικό και χρειάζονται μια συγχορδία για να δώσει την εντύπωση της λύσης. (Σημ. τ. μετ.)

61. Μια σταθερή μελωδία πάνω στην οποία σχεδιάζεται μια άλλη, που ξεμακραίνει απ’ αυτή αλλά διαρκώς ξαναγυρίζει σ’ αυτήν. Λεγόταν έτσι και το Γρηγοριανό Μέλος. (Σημ. τ. μετ.)

62. Ο όρος αυτός σημαίνει ακόμα και έναν αριθμό συγχορδιών που δίνουν την εντύπωση της ανάπαυσης ή του τέλους. (Σημ. τ. μετ.)

63. Το αντίθετο του έλασσον, βλ. σημ. 57.

64. Βλ. σημ. 77.

65. Βλ. σημ. 77.

66. Διάσημος Ιταλός κλειδοκυμβαλιστής (1746-1832), ένας από τους μεγαλύτερους δεξιοτέχνες και δασκάλους στο όργανο αυτό. Εισήγαγε πολλές τελειοποιήσεις στην τεχνική του κλειδοκυμβάλου από τις οποίες επωφελήθηκαν πολλοί σύγχρονοί του συνθέτες, ανάμεσα τους και ο Μπετόβεν. Έγραψε 106 σονάτες για κλειδοκύμβαλο, συμφωνίες κ.α. (Σημ. τ. μετ.)

67. Βλ. σημ. 77.

68. Μελωδικό τραγούδι, ή μελωδία ειδικά για φωνή, με χαρακτήρα συχνά θρηνητικό. (Σημ. τ. μετ.)

69. Nettl : Mozart und die Königlische Kunst, p. 142.

70. Σαν ουσιαστικό το αργό μέρος μιας μουσικής σύνθεσης, σαν επίρρημα αργά στην εκτέλεση. (Σημ. τ. μετ.)

71. Nettl : Mozart und die Königlische Kunst, p. 63 (n).

72. Τριτότοκος γιος του Φραγκίσκου Α’ και της Μαρίας Θηρεσίας, αδερφός του Ιωσήφ Β’ και της Μαρίας Αντουανέτας, εχθρός και πολέμιος της Γαλλικής Επανάστασης. Γεννήθηκε το 1747, από το 1765 ήταν Δούκας της Τοσκάνης, όπου και απαγόρεψε την Ιερά Εξέταση το 1787, το 1790 έγινε αυτοκράτορας της Γερμανίας, πέθανε το 1792. (Σημ. τ. μετ.)

73. Το ζωηρό και γρήγορο μέρος μιας συμφωνίας ή σονάτας κλπ. σαν ουσιαστικό, ζωηρά και γρήγορα στην εκτέλεση σαν επίρρημα. (Σημ. τ. μετ.)

74. Βλ. σημ. 77.

75. Musicians journal, 1932, Article by Aniquary.

76. Είδος μουσικής απαγγελίας που βασίζεται στην καλή προσωδία. Διακρίνεται για την περιορισμένη μελωδική γραμμή της που δεν πνίγει αλλά υπογραμμίζει το ποιητικό κείμενο. (Σημ. τ. μετ.)

77. Goethe und die Freimauerei, p. 97. – Το λιμπρέτο του Μαγικού Αυλού είναι βασισμένο πάνω σε ένα ανατολικό παραμύθι. Στην αρχική ιστορία, ένα βασιλόπουλο είχε σταλεί από μια βασίλισσα νεράιδων να λευτερώσει τη κόρη της από έναν μάγο. Για να τον βοηθήσει στις διάφορες δυσκολίες που θα συναντήσει, του δίνει ένα μαγικό όργανο, και μ’ αυτό το βασιλόπουλο κατορθώνει να λευτερώσει τη νεραιδοβασιλοπούλα και να την παντρευτεί.

Στο Μαγικό Αυλό, ο ρόλος των χαρακτήρων αντιστρέφεται. Η βασίλισσα των νεράιδων γίνεται η κακή Βασίλισσα της Νύχτας, που η κόρη της Παμίνα, βρίσκεται στα χέρια του Σαράστρο, αρχιερέα της Ίσιδος και του Όσιρη, και είναι στη φυλακή.

Στην πρώτη πράξη, ο Ταμίνο, ένα βασιλόπουλο της Αιγύπτου, δέχεται τη επίθεση ενός φιδιού, και γλιτώνει απ’ αυτό από Τρεις Κυρίες που υπηρετούν τη Βασίλισσα της Νύχτας, οι οποίες σκοτώνουν το φίδι και δείχνουν στον Ταμίνο ένα πορτραίτο της Παμίνας. Αυτός την ερωτεύεται μόλις βλέπει το πορτραίτο, και δέχεται να πάει να τη λευτερώσει απ’ το Σαράστρο. Για να τον βοηθήσου του δίνουν το Μαγικό Αυλό για να τον οδηγεί, και έναν συνοδό, τον Παπαγένο, έναν κυνηγό πουλιών (μισός πουλί μισός άνθρωπος ο ίδιος), που είναι εφοδιασμένος με μια αρμαθιά Μαγικά Κουδούνια.

Ο Ταμίνο φτάνει στο ναό και συναντιέται εκεί με έναν από τους Ιερείς, που τον πληροφορεί ότι ο Σαράστρο δεν είναι κακός μάγος αλλά σοφός και καλός ιερέας, και ότι δεν έχει φυλακισμένη την Παμίνα, αλλά τη φυλάει από την κακή επίδραση της μητέρας της. Ο Ταμίνο παραμένει στα προπύλαια του ναού, μη μπορώντας να μπει γιατί δεν είναι μυημένος, και παίζει τον Αυλό. Στο μεταξύ όμως, ο Μονόστρατος, ένας μαυριτανός υπηρέτης του Σαράστρο δοκιμάζει να βιάσει την Παμίνα, και τη σώζει ο Παπαγένο που φτάνει ξαφνικά, παίζοντας τα Μαγικά Κουδούνια. Ύστερα, ακούγοντας το Μαγικό Αυλό, η Παμίνα και ο Παπαγένο βρίσκουν τον Ταμίνο, και οι δυο αγαπημένοι ενώνονται για λίγο. Τότε μπαίνει ο Σαράστρο και πληροφορεί τον Ταμίνο ότι πριν να μπορέσουν να ενωθούν για πάντα, αυτός πρέπει να υποστεί μερικές δοκιμασίες. Η πρώτη απ’ τις δοκιμασίες αυτές είναι μια δοκιμασία σιωπής, και γι’ αυτό πρέπει να χωριστεί από την Παμίνα και να μη ξαναμιλήσει μαζί της. Έτσι και γίνεται.

Στο μεταξύ, η Βασίλισσα της Νύχτας συνωμοτεί ενάντια στο Σαράστρο, και στέλνει στην Παμίνα ένα εγχειρίδιο για να τον σκοτώσει. Η Παμίνα, όμως, πιστεύοντας ότι ο Ταμίνο δεν την αγαπάει πια, δοκιμάζει μ’ αυτό να σκοτώσει τον εαυτό της, αλλά σώνεται από τα Τρία Πνεύματα που υπηρετούν το ναό. Τελικά με τη βοήθεια του Μαγικού Αυλού, βρίσκει τον Ταμίνο, περνάνε μέσα απ’ την φωτιά και το νερό, που είναι η τελευταία δοκιμασία και γίνονται ικανοί να ενωθούν και να μπουν μέσα στο ναό της σοφίας. Ο Παπαγένο όμως δεν μπόρεσε να περάσει τη δοκιμασία της σιωπής και γι’ αυτό δεν γίνεται δεκτός στο ναό. Καθώς αφήνεται μοναχός, δοκιμάζει να κρεμαστεί, αλλά σώνεται κι αυτός από τα τρία πνεύματα, και τα Μαγικά Κουδούνια του φέρνουν για σύντροφο μια φτερωτή γυναίκα, την Παπαγένα.

Στην τελευταία πράξη, η Βασίλισσα της Νύχτας, μαζί με το Μονόστατο και τις Τρεις Κυρίες, κάνει μια επίθεση να καταστρέψει το ναό, αλλά ο Σαράστρο, φορώντας την Εφτάδιπλη Ασπίδα του Ηλίου, την αποκρούει, και η όπερα τελειώνει με την είσοδο του Ταμίνο και της Παμίνας στο ναό, όπου γίνονται δεχτοί με χαρά απ’ τους μυημένους. (Σημ. τ. μετ.)

78. Music and Life No 17. – (Ο Dunman είναι σύγχρονος Αγγλος μουσικοκριτικός που ασχολήθηκε ιδιαίτερα με το Μότσαρτ). (Σημ. τ. μετ.)

79. Emanuel Schikanäder (1751-1812), ηθοποιός και διευθυντής ενός περιοδεύοντος θιάσου, για τον οποίο έγραψε δράματα και όπερες. Ίδρυσε το 1789 ένα λαϊκό θέατρο στα προάστια της Βιέννης, και γι’ αυτό ζήτησε από το Μότσαρτ μια όπερα. Έτσι ο Μότσαρτ έγραψε τη μουσική για το Μαγικό Αυλό που παραστάθηκε για πρώτη φορά στο θέατρο αυτό, Freihaus Theater, με τον ίδιο το Schikanäder στο ρόλο του Παπαγέτο. (Σημ. τ. μετ.)

80. Το κείμενο όπερας ή ορατόριου. (Σημ. τ. μετ.)

81. Edward Dent (1876-1957), καθηγητής της μουσικής στο πανεπιστήμιο του Cambridge και συγγραφέας πολλών μουσικολόγων έργων, ανάμεσά τους: Αλέξανδρος Σκαρλάτι, Οι Όπερες του Μότσαρτ, Οι Βάσεις της Αγγλικής Όπερας, κ.α. (Σημ. τ. μετ.)

82. Giesecke (1761-1834), το πραγματικό του όνομα ήταν Johann Georg Metzier, σπούδασε νομικά και μεταλλειολογία, αλλά μόλις τελείωσε έγινε ηθοποιός και μέλος του θιάσου, του Schikanäder και έτσι πήρε μέρος στην πρώτη παράσταση του Μαγικού Αυλού. Ύστερα, κάτω από μυστηριώδεις περιστάσεις, έφυγε απ’ τη Βιέννη και άνοιξε μια σχολή μεταλλειολογίας στην Κοπεγχάγη, αλλά και από εκεί έφυγε για να πάρει μέρος σε μια επιστημονική εξερευνητική αποστολή στη Γροιλανδία όπου έμεινε επτάμιση χρόνια. Τελικά κατέληξε στην Ιρλανδία όπου έγινε καθηγητής της μεταλλειολογίας στο πανεπιστήμιο του Δουβλίνου. Το 1818 ξαναπήγε στη Βιέννη και τότε ισχυρίστηκε ότι αυτός είχε γράψει το λιμπρέτο για το Μαγικό Αυλό, που ίσαμε τότε θεωρούνταν αναμφισβήτητα έργο του Schikanäder. Όλο το ζήτημα το συζητάει ο Dent στο έργο του «Οι Όπερες του Μότσαρτ». Και ο Giesecke και ο Schikanäder ήταν Μασόνοι. (Σημ. τ. μετ.)

83. Engel : Geschichte des Illuminaten Ordens.

84. Die Maurerfreude KV 471, and Fine Kleine Freimaurer Kantate KV 623.

85. Bradley : Bro. Mozart and his Masonic Friends, p. 14.

86. Βλ. σημ. 77.

87. Βλ. σημ. 77.

88. Βλ. σημ. 77.

89. Βλ. σημ. 77.

90. Βλ. σημ. 77.

91. Την Εφτάδιπλη Ασπίδα του Ηλίου, την είχε πρώτα ο πατέρας της Παμίνας και άντρας της Βασίλισσας της Νύχτας, και την άφησε όταν πέθανε ο Σαράστρο ορίζοντάς τον έτσι διάδοχό του στο ναό της σοφίας όπου ήταν ο ίδιος αρχιερέας. Βλ. και σημ. 77. (Σημ. τ. μετ.)

92. Μαρία Θηρεσία (1717-1780), Γερμανίδα αυτοκράτειρα και βασίλισσα της Ουγγαρίας, Βοημίας, Αυστρίας κλπ., μητέρα του Ιωσήφ Β’ με τον οποίον είχε πολλές διαφωνίες. Μεγάλο μέρος της βασιλείας της πέρασε με πολέμους για τη σταθεροποίησή της στο θρόνο και τη διατήρηση και επέκταση της αυτοκρατορίας της. (Σημ. τ. μετ.)

93. Engel : Geschichte des Illuminaten Ordens.

94. Ίδιο.

95. Bornhausen : Mozart’s Zauberflöte, p. 20.

96. Βλ. σημ. 77.

97. Βλ. σημ. 77. Engel : Geschichte des Illuminaten Ordens.

98. Βλ. σημ. 77.

99. Βλ. σημ. 77.

100. Mozart’s : Letters (ed. Amderson), p. 386.

101. Bradley : Bro. Mozart and his Masonic Friends, p. 13.

102. Ονομαστός Γερμανός ποιητής (1724-1803), γνωστός και για την ελληνομάθειά του. Έγραψε μεγάλα επικά ποιήματα, ύμνους, λυρικά τραγούδια και δράματα, και άσκησε μεγάλη επίδραση στην εξέλιξη της γερμανικής γλώσσας. Απ’ αυτόν διδάχτηκε και ο Γκαίτε τον ελεύθερο στίχο. (Σημ. τ. μετ.)

103. Le Forestier : Les Illuminés de Bavière, p. 633.

104. Πρόκειται για τους ιδρυτές του γνωστού αγγλικού εκδοτικού οίκου Novello που συνεχίζει τις εκδόσεις του και σήμερα. (Σημ. τ. μετ.)

105. Medici and Hughes: A Mozart Pilgrimage, p. 95.

106. Έτσι ονομάζονταν οι Προλετάριοι στη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης. (Σημ. τ. μετ.). Dent : Mozart’s Operas (2nd ed.), p. 259.

107. Βλ. Μαρξ-Ένγκελς: Διαλεχτά έργα, τόμ. Β’, σελ. 125-140, ελλην. έκδοσης. (Σημ. τ. μετ.)

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ ΑΠΟ ΤΟΝ

«ΜΑΓΙΚΟ ΑΥΛΟ»

(a) Πράξη Ι, Νο 7, Tr. E. J. Dent, p. 57.

(b) Ίδιο                       Ίδιο p. 26.

(c) Ίδιο No 8,             Ίδιο p. 79.

(d) Ίδιο No 5,             Ίδιο p. 41.

(e) Ίδιο No 8,             Ίδιο p. 72.

(f) Ίδιο No 8, Tr. Natalia Macfarren (Novelio), p. 79.

(g) Πράξη IΙ, Νο 10, Tr. E. J. Dent, p. 96.

(h) Πράξη IΙ, Νο 21, Ίδιο, p. 146. Tr. N. Macfarren (Novelio), p. 125.

(i) Πράξη IΙ, Νο 21, Ίδιο, p. 193.

ΣΥΝΤΟΜΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΑΓΓΛΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ

Jahn : Life of Mozart (8 vols.).

Dent : Mozart’s Operas.

Anderson : Letters of Mozart (3 vols.).

Farmer : New Mozartiana.

(Βλέπε επίσης Music and Life, Nos 16 and 17).

Medici and Hughes : A Mozart Pilgrimage.

Advertisements