Archive for Δεκέμβριος, 2012


Και οι άθεοι έχουν θρησκεία
Ο ελβετός συγγραφέας Αλέν ντε Μποτόν επιχειρεί να συγκεράσει τα θετικά στοιχεία της θρησκείας με τον φανατισμό αυτών που δεν πιστεύουν
Και οι άθεοι έχουν θρησκεία
Ενας άθεος μπορεί, σύμφωνα με τον Ντε Μποτόν, να απολαμβάνει το μεγαλείο των εικόνων του Τζιότο χωρίς υποχρεωτικά να υποκύπτει στη λατρευτική τους αξία (στη φωτογραφία το παρεκκλήσι Σκροβένι, στην Πάδοβα, με τοιχογραφίες του ιταλού ζωγράφου)

 

Ο παιγνιώδης τίτλος στο καινούργιο βιβλίο του Αλεν ντε Μποτόν, «Θρησκεία για άθεους» (εκδ. Πατάκης), δημιουργεί ερωτηματικά: μπορεί να υπάρχει θρησκεία για έναν συνειδητό άθεο, άνθρωπο που συνήθως χλευάζει την αφέλεια των πιστών, αλλά και την αδυναμία των οργανωμένων θρησκειών να ανταποκριθούν στα στοιχειώδη γεγονότα των επιστημονικών δεδομένων; Το σκεπτικό του συγγραφέα βασίζεται στη δυνατότητα να παραμένει κανείς φανατικά άθεος, αλλά να μπορεί να θεωρεί τις θρησκείες περιστασιακά χρήσιμες, ενδιαφέρουσες και παρηγορητικές. Παράλληλα, δεν αποκλείει ιδέες και πρακτικές των θρησκειών να μπορούν να εισαχθούν στον εγκόσμιο βίο.
Ο ίδιος πιστεύει ότι «μπορεί ο Θεός να είναι νεκρός», αλλά το ότι ο άνθρωπος επινόησε τις θρησκείες υπάκουε σε δύο βασικές ανάγκες. Η πρώτη ήταν η ανάγκη να ζούμε αρμονικά σε κοινότητες παρά τις βαθιά ριζωμένες εγωιστικές και βίαιες παρορμήσεις. Η δεύτερη ήταν η ανάγκη να αντεπεξέλθουμε στα προβλήματα και στους πόνους που μας δημιουργούσε η πανταχού ελλοχεύουσα αποτυχία: στην εργασία, στις προσωπικές σχέσεις, αλλά και στην απώλεια αγαπημένων μας προσώπων, στη φθορά και στον θάνατο.
Ετσι λοιπόν ο Ντε Μποτόν ανακαλύπτει στις θρησκείες ένα θησαυροφυλάκιο ευφυών, όπως λέει, ιδεών, που μπορούν να χρησιμεύσουν για να καταπραΰνουμε ορισμένα από τα δεινά του βίου μας ή να δούμε με μία άλλη οπτική σκηνές της κοινωνικής μας ζωής. Εξάλλου και οι χριστιανοί το ίδιο δεν έκαναν; Δεν ενσωμάτωσαν στη λατρεία τους στοιχεία που δεν είχαν καμία σχέση με τις ιδέες τους; αναρωτιέται ο Ντε Μποτόν και αναφέρει ως ισχυρό παράδειγμα ότι πολλά από τα καλύτερα έθιμα των Χριστουγέννων δεν έχουν καμία σχέση με τη γέννηση του Ιησού.
Συναθροίσεις και πρότυπα
Ο συγγραφέας εξετάζει τις βασικές θρησκείες – κυρίως τον χριστιανισμό και δευτερευόντως τον βουδισμό και τον ιουδαϊσμό. Οι βασικές κατηγορίες που εξετάζει είναι αυτές της καλοσύνης, της κοινωνικής αλληλεγγύης, της εκπαίδευσης, της τρυφερότητας, της απαισιοδοξίας, της προοπτικής. Αλλά ασχολείται και με τη σχέση των θρησκειών με την τέχνη, με την αρχιτεκτονική, καθώς και με το ζήτημα των οργανισμών. Σε κάθε ενότητα προσπαθεί να ανακαλύψει στοιχεία των θρησκειών που μπορούν να εκκοσμικευθούν και να αποτελέσουν στοιχεία συμπληρωματικά της πνευματικής και κοινωνικής φυσιογνωμίας ακόμη και ενός άθεου.
Η εξατομίκευση των πάντων έχει οδηγήσει την ανθρώπινη κοινότητα σε μια απάρνηση της κοινωνίας ως συνόλου. Ο Ντε Μποτόν βλέπει στη Θεία Λειτουργία όχι το μεταφυσικό της πράξης, αλλά τη δυνατότητα να συναθροίζονται οι άνθρωποι και να θεωρούν τους εαυτούς τους μέρος ενός συνόλου. Αν σήμερα η οικογένεια είναι το μικρότερο κύτταρο, ο χριστιανισμός έχει καταφέρει να βγάλει το άτομο από αυτήν και να το φέρει σε επαφή με άλλους. Και μάλιστα, επειδή σε ένα εκκλησίασμα υπάρχουν άπειρες ταξικές και άλλες διαφορές, κατορθώνει αυτή η συνάθροιση να τους ενώσει με τα δεσμά της κοινωνικής αλληλεγγύης.
Παρατηρείται ότι στις φιλελεύθερες κοινωνίες αποφεύγονται τα πρότυπα. Κάθε άτομο, κάθε οικογένεια, ρυθμίζει τα πρότυπά της. Παρ’ όλα αυτά, θα πει ο Ντε Μποτόν, οι δρόμοι είναι γεμάτοι με διαφημίσεις και τα media προβάλλουν συνεχώς διάφορα πρότυπα. Θα αναρωτηθεί, γιατί να μην πάρουμε την ιδέα από τους καθολικούς, που έχουν διάφορες αρετές ως πρότυπα και μάλιστα τις εικονογραφούν στις εκκλησίες τους, και να φροντίσουμε να διαδίδουμε άλλα πρότυπα, όπως το θάρρος, η φιλία, η αφοσίωση, η αυτοπεποίθηση, ο σκεπτικισμός κ.ά.;
Απαισιοδοξία και ελπίδα
Ενα από τα πιο ενδιαφέροντα κεφάλαια στην ανάπτυξή του είναι αυτό που αναφέρεται στην απαισιοδοξία. Η σκέψη του συγγραφέα ξεκινάει από τη ρήση του Μπλεζ Πασκάλ ότι «το μεγαλείο του ανθρώπου προκύπτει από τη γνώση ότι είναι αξιοθρήνητος». Ο Ντε Μποτόν υποστηρίζει ότι η απαισιοδοξία του Πασκάλ μπορεί να μας παρηγορήσει αποτελεσματικά μια και εκείνο που προκαλεί θλίψη δεν είναι η αρνητικότητα, αλλά η ελπίδα. Η ελπίδα για την καριέρα μας, την ερωτική μας ζωή, τα παιδιά μας, τους πολιτικούς, τον μέλλον του πλανήτη.
Η ασυμβατότητα ανάμεσα στις ελπίδες μας και σε αυτό που πραγματικά συμβαίνει είναι ό,τι μας κάνει να νιώθουμε θυμωμένοι και απογοητευμένοι. Ο χριστιανισμός, λέει ο συγγραφέας, έχει λύσει αυτό το πρόβλημα. Ο εξοβελισμός της ελπίδας σε μια μακρινή σφαίρα, στην άλλη ζωή, έχει κάνει τους χριστιανούς να βλέπουν με καθαρή ματιά και χωρίς συναισθηματισμούς τη γήινη πραγματικότητα. Τελικά, σε αυτή τη φάση της κρίσης, οι θρησκευόμενοι καταλήγουν να είναι πολύ πιο αισιόδοξοι από τους άθεους.
Η απαισιόδοξη θεώρηση των πραγμάτων δεν συνεπάγεται υποχρεωτικά μια ζωή στερημένη από χαρά. Οι απαισιόδοξοι μπορεί να έχουν πολύ μεγαλύτερη ικανότητα να εκτιμούν συγκριτικά με τους υπόλοιπους, αφού δεν αναμένουν ποτέ την αίσια κατάληξη και άρα μπορούν να εκπλαγούν από τις ταπεινές επιτυχίες που περιστασιακά εμφανίζονται στον ορίζοντά τους.
Μουσεία προς… διαρρύθμιση
Αναφορικά με την τέχνη ο Ντε Μποτόν, αφού παρατηρήσει ότι τα μουσεία και οι εκκλησίες έχουν πολλές ομοιότητες – εφόσον και τα δύο κατασκευάζονται μεγαλοπρεπή για να εγκιβωτίσουν τις μεγάλες αξίες -, σημειώνει ότι στα μουσεία, εκτός ορισμένων αφοσιωμένων οπαδών της τέχνης, οι επισκέπτες απλώς περιηγούνται σε ένα θησαυροφυλάκιο εξαιρετικών έργων τέχνης, ενώ στις εκκλησίες οι πιστοί έχουν τη δυνατότητα να επικοινωνήσουν ουσιαστικά με το έργο τέχνης μέσω του νοήματος που εκπέμπει.
Για τον χριστιανισμό η τέχνη είναι ένας μηχανισμός με τον οποίο η μνήμη μας αναγκάζεται να σκεφτεί τι πρέπει να αγαπάμε και πού να στρέφουμε την ευγνωμοσύνη μας, όπως και τι να αποφεύγουμε και τι να φοβόμαστε. Η τέχνη χρειάζεται να μας κινητοποιεί, να μας ταράζει και να μας υπενθυμίζει κάποια πράγματα. Η χριστιανική τέχνη κατανοεί ότι οι εικόνες είναι σημαντικές εν μέρει επειδή μπορεί να προκαλέσουν συμπόνια, να διαλύσουν το εγώ μας στις εμπειρίες των άλλων, να ενδιαφερθούμε για την κοινότητα.
Ετσι, ο Ντε Μποτόν καταλήγει στην αμφιλεγόμενη πρόταση τα μουσεία μας να αναδιαρθρωθούν όχι κατά εποχές, αλλά κατά θεματικές κατηγορίες. Κατ’ αυτόν, οι έφοροι πρέπει να επιλέγουν και να ομαδοποιούν τα έργα τέχνης, έτσι ώστε να μας βοηθούν να ζούμε καλύτερα. Παραθέτει μάλιστα ένα σχεδιάγραμμα για το πώς θα μπορούσε να διαρρυθμιστεί η Τέιτ Μόντερν του Λονδίνου σε επίπεδα που θα έχουν έργα τέχνης κατά τις εξής κατηγορίες: αίθουσα αυτογνωσίας, αγάπης, φόβου, συμπόνιας, δοκιμασιών.
Ο Ντε Μποτόν γνωρίζει ότι ούτε οι θρησκευόμενοι θα ευχαριστηθούν από το βιβλίο του ούτε οι άθεοι. Οι πρώτοι θα πουν ότι δεν μπορείς από μια θρησκεία να παίρνεις επιλεκτικά ό,τι σε συμφέρει, γιατί δεν είναι μπουφές για να τσιμπάς μεζεδάκια. Οι δεύτεροι θα τον κατηγορήσουν ότι παραβλέπει την αδιαλλαξία πολλών θρησκειών, δίνοντάς τους ένα άτυπο συγχωροχάρτι. Ο ίδιος θα απαντήσει ότι μπορεί να αγαπά και να ακούει Μπαχ χωρίς να θρησκεύεται, όπως και να χαίρεται τις νωπογραφίες του Τζιότο χωρίς να ελκύεται από το θρησκευτικό μήνυμα.
Οι επιχειρηματολογίες του διακρίνονται σε αναλυτικές και επιφανειακές. Κατά τη γνώμη μου, αλλού ακροβατεί και επιχειρηματολογεί παραβλέποντας το σύνολο της έννοιας που διαπραγματεύεται, όπως στο θέμα των μουσείων, αλλού όμως τονίζει έννοιες και πράξεις των θρησκειών που η σημερινή κοινωνία μπορεί να εγκολπωθεί και να αφομοιώσει στις καθημερινές της πρακτικές, όπως η αλληλεγγύη, η τρυφερότητα και η καλοσύνη.
Η Γιορτή των Τρελών
Στις έρευνές του ο Ντε Μποτόν θα ανακαλύψει θρησκευτικά στοιχεία που απάδουν προς τη θρησκευτικότητα, αλλά που η ίδια η θρησκεία χρησιμοποιούσε ως ένα είδος εκτόνωσης και διατήρησης της ανθρώπινης ισορροπίας. Αναφέρει, για παράδειγμα, ότι ο μεσαιωνικός χριστιανισμός καθ’ όλο το έτος κήρυττε την εγκράτεια, την ευταξία, την ειλικρίνεια, τη σεξουαλική ευπρέπεια και μία ημέρα του χρόνου, την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, ξεκλείδωνε τον συλλογικό ψυχισμό απελευθερώνοντας όλα τα ανθρώπινα πάθη στην περίφημη festum fatuorum, τη Γιορτή των Τρελών.
Επί τέσσερις ημέρες γίνονταν πράγματα ασύλληπτα για τον χριστιανικό καθωσπρεπισμό: μέλη του κλήρου έπαιζαν ζάρια πάνω στην Αγία Τράπεζα, μουγκάνιζαν σαν γάιδαροι αντί να λένε «αμήν», έκαναν διαγωνισμούς αντοχής στο αλκοόλ, διακωμωδούσαν τα Ευαγγέλια, προσεύχονταν υπέρ των λαχανικών και κατουρούσαν από τα καμπαναριά. Και τέλος, «νυμφεύονταν» γαϊδάρους και συμμετείχαν σε σεξουαλικές πράξεις, ανεξαρτήτως φύλου, μέσα σε μία οργιώδη ατμόσφαιρα.  ΤΟ ΒΗΜΑ
Advertisements

Ξέρω πώς τίποτα δεν είναι δικό μου
Εκτός από τη σκέψη που ανεμπόδιστα
Κυλάει από την ψυχή μου.
Κι ακόμα, κάθε όμορφη στιγμή
Που η καλή Μοίρα
Μ’ αφήνει ολόψυχα να χαρώ.
ΓΚΑΙΤΕ – ΦΑΟΥΣΤ

Σήμερα είναι η ημέρα των Χριστουγέννων. Πολλά από όσα είχε πει ο Ιησούς Χριστός σήμερα δεν γίνονται πράξη ακόμη και από εκείνους που δηλώνουν πιστοί, όπως το «αγαπάτε αλλήλους». Εάν είχε την ευκαιρία να κατέλθει επί της γης και να δώσει μια συνέντευξη, τι θα απαντούσε ο Θεάνθρωπος σχολιάζοντας σήμερα την επικαιρότητα;

Δημοσιογράφος: Ιησού, Σε ευχαριστώ που ήρθες στην εκπομπή «Εσπερινός στις 10». Ξέρω ότι Είσαι πολυάσχολος και για αυτό δε θα σπαταλήσω τον χρόνο. Θα Ξέρεις πιθανώς για την έλλειψη εισοδήματος στους ανθρώπους του κόσμου στις μέρες μας. Τι θα Έλεγες σε όσους αυτοαποκαλούνται «Χριστιανοί» να πράξουν για αυτό;

Ιησούς: Πήγαινε και πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα χρήματα στους φτωχούς, και θα έχεις θησαυρό κοντά στον Θεό (κατά Ματθαίον 19:21)

Δημ: Πραγματικά δεν έχω ακούσει εκπρόσωπο της Εκκλησίας να το λέει αυτό. Είναι δύσκολο να το πραγματοποιήσεις, να δώσεις όλα σου τα χρήματα στους φτωχούς. Χωρίς αμφιβολία δεν υπάρχουν τόσοι αληθινοί Χριστιανοί.

Ιησούς: Πολλοί όσοι εκλήθησαν αλλά λίγοι είναι οι εκλεκτοί (22:14). Ο θερισμός είναι πολύς, οι εργάτες, όμως, λίγοι. (9:37).

Δημ: Μα Λες ακριβώς το αντίθετο από όσα επιτάσσει η καταναλωτική μας κουλτούρα, βάσει της οποίας πρέπει να κυνηγήσουμε τον πλούτο όσο περισσότερο μπορούμε.

Ιησούς: Δεν μπορείτε να είστε δούλοι και στον Θεό και στο χρήμα (6:24). Μόνον τον Κύριο τον Θεό σου θα προσκυνάς και μόνον αυτόν θα λατρεύεις (4:10).

Δημ: Άρα Λες ότι δεν πρέπει να θέλουμε να είμαστε πλούσιοι, ε;

Ιησούς: Σας βεβαιώνω ότι δύσκολα θα περάσει πλούσιος στην βασιλεία του Θεού (19:23). Είναι στενή η πύλη και γεμάτη δυσκολίες η οδός που οδηγεί στην ζωή και λίγοι είναι εκείνοι που την βρίσκουν (7:14). Πολλοί θα βρεθούν από πρώτοι τελευταίοι και άλλοι από τελευταίοι πρώτοι (19:30).

Δημ: Αηδία. Ακούγεται σαν να υπάρχουν πολλοί πλούσιοι και διάσημοι που δεν θα δουν τα μετέπειτα. Τι Λες για τους Αγανακτισμένους, και όσους διαδηλώνουν ενάντια στις αδικίες του οικονομικού και πολιτικού συστήματος;

Ιησούς: Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν για δικαιοσύνη (5:6).

Δημ: Αλλά τους χτυπάει η Αστυνομία!

Ιησούς: Μακάριοι όσοι διώκονται γιατί επιθυμούν το δίκαιο (5:10). Μην φοβηθείτε αυτούς που μπορούν να σκοτώσουν το σώμα αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή (10:28).

Δημ: Μα θα τους συλλάβουν και θα τους οδηγήσουν στο δικαστήριο για να αντιμετωπίσουν τον δικαστή. Τότε τι γίνεται;

Ιησούς: Μην αγωνιάτε για το τι θα πείτε ή πως θα το πείτε. Γιατί δεν είστε εσείς αυτοί που θα μιλήσετε. Το Πνεύμα του Πατέρα σας θα μιλάει μέσα από εσάς (10:19, 10:20).

Δημ: Ναι, μα αντιμετωπίζεις το δικαστήριο. Τον Νόμο.

Ιησούς: Οι σημαντικότερες αρετές για τον Νόμο είναι η δικαιοσύνη, το έλεος και η πίστη (23:23)

Δημ: Μμμ, δεν είμαι σίγουρος ότι τα διδάσκουν αυτά ακόμη και στις νομικές σχολές! Πρέπει να Σου πω ότι με το αστυνομικό κράτος και όλα αυτά, κάποιες φορές φοβάμαι, όχι για μένα αλλά για τα παιδιά μου και τα εγγόνια μου.

Ιησούς: Μην αγωνιάτε για το αύριο, γιατί η αυριανή ημέρα θα έχει τις δικές της φροντίδες (6:34).

Δημ: Ναι, αλλά εξακολουθεί να είναι λίγο ανησυχητικό.

Ιησούς: Γιατί είσαι δειλός, ολιγόπιστε; (8:26).

Δημ: Εντάξει. Το παραδέχομαι. Δεν πιστεύω και πολύ.

Ιησούς: Μην φοβάσαι. (17:7). Εάν η πίστη σου είναι όσο ένας κόκκος σιναπιού, τίποτα δεν θα είναι αδύνατο (17:20).

Δημ: Θεωρείς ότι πρέπει να πηγαίνουμε στην Εκκλησία συχνότερα;

Ιησούς: Όταν προσεύχεσαι, πήγαινε σε ένα απόμερο δωμάτιο μόνος και προσευχήσου εκεί κρυφά στον Πατέρα σου, που βλέπει τις κρυφές πράξεις (6:6).

Δημ: Οι ιερείς λένε στο ποίμνιο να είναι σκεπτικό απέναντι στην άμβλωση, στους γκέι και σε όλα αυτά. Τι τους απαντάς;

Ιησούς: Μην κρίνετε τους συνανθρώπους σας γιατί θα κριθείτε από τον Θεό. Γιατί όπως κρίνετε θα κριθείτε, όπως μετράτε θα μετρηθείτε. (7:1, 7:2). Έτσι θα κάνει και σε σάς ο ουράνιος Πατέρας μου εάν δεν συγχωρείτε τα ο καθένας σας τα παραπτώματα του αδερφού του με όλη του την καρδιά (18:35).

Δημ: Υπάρχουν πολλοί που κάνουν θυσίες για τον διπλανό τους. Τι Θέλεις από αυτούς;

Ιησούς: Θέλω έλεος, όχι θυσίες (9:13).

Δημ: Ναι. Αλλά οι ιερείς και οι ιεραπόστολοι ζητούν θυσίες!

Ιησούς: Φυλαχθείτε τους ψευδοπροφήτες! (7:15). Από τον καρπό αναγνωρίζεται το δέντρο (12:33). Στην βασιλεία του Θεού δεν θα μπουν αυτοί που μου λένε «Κύριε, Κύριε», αλλά εκείνοι που κάνουν πράξη την θέληση του ουράνιου Πατέρα μου (7:21).

Δημ: Θα έχεις ακούσει για τις πράξεις βίας απέναντι σε μετανάστες, εβραίους και άλλους. Τι Λες για αυτό;

Ιησούς: Με ρώτησαν οι μαθητές κάποτε “ποιος είναι ανώτερος στην βασιλεία του Θεού”. Φώναξα ένα παιδάκι και το έβαλα ανάμεσά τους και τους είπα “Σας βεβαιώνω ότι εάν δεν αλλάξετε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά δε θα μπείτε ποτέ στην βασιλεία του Θεού. Όποιος λοιπόν ταπεινώσει τον εαυτό του σαν αυτό το παιδί, αυτός είναι ανώτερος στην βασιλεία του Θεού. (18:1,2,3,4)

Δημ: Τι Πιστεύεις για την ελευθερία του λόγου;

Ιησούς: Τα λόγια σου θα σε δικαιώσουν, αλλά και τα λόγια σου θα σε καταδικάσουν (12:37). Αυτά που βγαίνουν από το στόμα, προέρχονται από την καρδιά, και αυτά είναι που κάνουν τον άνθρωπο ακάθαρτο (15:18).

Δημ: Βλέπεις, προφανώς, ότι κάποιες κοινωνίες είναι θύματα ενός οικονομικού πολέμου στις μέρες μας. Τι σοφά λόγια Έχεις να πεις σε αυτούς που έχουν συμφέροντα στον πόλεμο αυτό;

Ιησούς: Πάντα να συμπεριφέρεσαι στους άλλους όπως θες να σου συμπεριφέρονται εκείνοι (7:12). Μην φοβάστε (14:28).

Δημ: Ακούγεται δίκαιο. Αλλά τι θα πούμε σε αυτούς που μας εμπλέκουν σε αυτόν τον πόλεμο εξαθλίωσης;

Ιησούς: Υποκριτές! Εσάς εννοούσε ο Ησαΐας όταν σωστά προφήτεψε: Οι άνθρωποι θα Τον λατρεύουν επιφανειακά. Η καρδιά τους θα είναι μακριά Του (15:7, 15:8)

Δημ: Θα Ήθελες να πεις κάτι για να κλείσουμε;

Ιησούς: Ω, γενιά άπιστη και διεφθαρμένη (17:17). Τι ωφελείται ένας άνθρωπος αν κερδίσει όλον τον κόσμο αλλά χάσει την ψυχή του; Ή τι μπορεί να δώσει ο άνθρωπος αντάλλαγμα για την ζωή του; (16:26). Είστε όλοι αδέρφια (23:8).

Δημ: Αχ, γιατί οι άνθρωποι ποτέ δεν μπορούν να τα βρουν;

Ιησούς: Η μέριμνα για τα εγκόσμια και η απάτη του πλούτου καταπνίγουν τον λόγο και τον κάνουν άκαρπο (13:22).

Δημ: Ε, πρέπει να Σου πω ότι ήταν φανταστική η κουβέντα μας και πιθανώς εξαιρετική για τα νούμερα της εκπομπής. Σε ευχαριστώ πολύ!

Ιησούς: Εκεί που είναι ο θησαυρός σου, εκεί θα είναι και η καρδιά σου (6:21).

[Του Νίκου Μίχου από tvxs.gr – Βασισμένο στην έμπνευση του Αμερικανού συνταξιούχου εκπαιδευτικού, φιλοσόφου και συγγραφέα Tσάρλς Ρέινερ Κέλι]

<p><a href=»http://vimeo.com/23363833″>Freemasons & the Greek War of Independence</a> from <a href=»http://vimeo.com/weofm»>WEOFM</a> on <a href=»http://vimeo.com»>Vimeo</a>.</p>

 



“Υπάρχουν έγκλήματα πάθους κι εγκλήματα λογικής. Ό Ποινικός Κώδικας τα ξεχωρίζει αρκετά εύκολα μέ τήν προμελέτη. Ζοΰμε στήν έποχή της προμελέτης καί τοϋ τέλειου έγκλήματος. Οί έγκληματίες μας δεν είναι πιά έκεΐνα τ αδύναμα παιδιά πού έπικαλοΰνταν τήν αιτιολογία τής άγάπης. ’Απεναντίας είναι ένήλικοι καί τό άλλοθι τους είναι αναμφισβήτητο: είναι ή φιλοσοφία πού μπορεΐ νά χρησιμέψει γιά ό,τιδήποτε, άκόμα καί γιά νά μεταμορφώσει τούς δολοφόνους σέ δικαστές.
Ό Χήθκλιφ στά «’Ανεμοδαρμένα ‘Ύψη» θά σκότωνε δλο τόν κόσμο γιά ν’ άποχτήσει τήν Κάθυ, άλλά δέ θά τοϋ περνούσε άπ’ τό μυαλό οτι αύτή ή δολοφονία είναι λογική ή δικαιολογημένη άπό κάποιο σύστημα, θά τήν εκανε μόνο, κι έκεϊ σταματά δλη ή πίστη του. Αυτό προϋποθέτει τή δύναμη τοϋ έρωτα καί χαραχτήρα. Μιά καί ή δύναμη του έρωτα σπανίζει, ή δολοφονία παραμένει έξαίρεση πού διατηρεί τό χαραχτήρα τής παράβασης. ’Αλλά άπό τή στιγμή πού άπό ελλειψη χαραχτήρα προσπαθούμε νά βρούμε μιά θεωρία, άπό τή στιγμή πού τό έγκλημα γίνεται αντικείμενο σκέψης, τότε γεννοβολάει δπως ή λογική ή ίδια, παίρνει δλες τις μορφές τοϋ συλλογισμού. Ήταν μοναχικό σάν κραυγή μά τώρα πιά είναι κοινό στόν κόσμο δπως ή γνώση. Χτές τό δίκαζαν, σήμερα αυτό τό ίδιο γίνεται νόμος.

Κάθε πόνος είναι σπόρος φώτισης, επειδή ο πόνος σε σπρώχνει να αναζητήσεις τη σοφία. Μπορείς να πεις ότι ο πόνος σε οδηγεί στη φώτιση, μα δεν μπορείς να πεις ότι ο πόνος είναι η ίδια η φώτιση. Το σώμα και ο νους σου είναι το χωράφι. Ο πόνος είναι ο σπόρος, η σοφία είναι το κλαδί και η φώτιση ο καρπός. Ο Πόνος είναι Σπόρος Φώτισης, ο άνθρωπος που βλέπει τη ζωή σαν μια οργανική ενότητα αποδέχεται τον πόνο. Ο πόνος οού δημιουργεί την ανάγκη να αναζητήσεις την αλήθεια. Αλλιώς, θα βαριόσουν, θα κοιμόσουν, θα ήσουν σαν φυτό. Μην ανταγωνίζεσαι τον πόνο. Να νιώθεις ευγνωμοσύνη προς τον πόνο. Σε κρατάει σε εγρήγορση, σε κρατάει ξύπνιο και σε προκαλεί να βρεις τρόπο να τον ξεπεράσεις.

Bodhidharma, Δάσκαλος του ΖΕΝ

Διάλογος του Γκαίτε με τους μαθητές του:
-Δάσκαλε τι να διαβάσουμε για να γίνουμε σοφοί όπως εσύ;
-Τους Έλληνες κλασικούς.
-Και όταν τελειώσουμε τους Έλληνες κλασικούς τι να διαβάσουμε;
-Πάλι τους Έλληνες κλασικούς.