Category: Αστρολογια


»Η αργία εγέννησε την πενίαν. Η πενία έτεκεν την πείναν. Η πείνα παρήγαγε την όρεξιν. Η όρεξις εγέννησε την αυθαιρεσίαν. Η αυθαιρεσία εγέννησε την ληστείαν. Η ληστεία εγέννησε την πολιτικήν. Ιδού η αυθεντική καταγωγή του τέρατος τούτου»

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ

Advertisements

Ο δυτικός κόσμος, ιδιαίτερα η Ευρώπη, αποτέλεσε και αποτελεί χώρο κοινωνικών μεταβολών, πολιτικών και θρησκευτικών διαμαχών και εξελίξεων. Από το τέλος του Μεσαίωνα μέχρι σήμερα υπήρξε ο τόπος που γέννησε νέες ιδέες και φιλοσοφίες, οι οποίες άφησαν τεράστιο αντίκτυπο στη σκέψη και τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τα γεγονότα στη σύγχρονη εποχή.  Αναγέννηση, ουμανισμός, διαφωτισμός, η πτώση του φεουδαρχικού συστήματος, δημιουργία συνταγμάτων, επαναστάσεις, ναζισμός, κομμουνισμός, παγκόσμιοι πόλεμοι, γεννήσεις κρατών.

Ο Ελευθεροτεκτονισμός αποτελεί μια από τις πιο παλιές μυστικές αδελφότητες της γηραιάς ηπείρου και έχει καταφέρει να επιβιώσει μέχρι σήμερα διατηρώντας τον χαρακτήρα του ως θεσμός πανανθρώπινος και ως χώρος φιλοσοφικής και πνευματικής αναζήτησης. Πως και γιατί όμως, ένας θεσμός που έχει ως βάση την παράδοση και τη μελέτη πανάρχαιων πολιτισμών όπως ο ελληνικός, ο αιγυπτιακός ή ο εβραϊκός,  άντεξε ένα τόσο ταραγμένο πέρασμα του χρόνου;  Μέσα σε αυτόν τον ωκεανό κοινωνικών μεταβολών και ρευμάτων, ο Ελευθεροτεκτονισμός πώς πορεύθηκε;

Θα ξεκινήσουμε με την εποχή του Διαφωτισμού, μιας από τις πιο σημαντικές περιόδους για το ανθρώπινο γένος, καθώς και πρόδρομο της Γαλλικής Επανάστασης.

Ο Διαφωτισμός υπήρξε η αρχή του τέλους και η Γαλλική Επανάσταση το τελειωτικό χτύπημα αυτού που οι επιστήμονες της Κοινωνικής και Ιστορικής Δημογραφίας ονομάζουν «Παλαιό Καθεστώς». Την περίοδο αυτή οι διαφωτιστές πρέσβευαν τον ορθολογισμό και την πίστη στην πρόοδο, αξιώνοντας αλλαγές σε όλες τις πτυχές της ανθρώπινης δράσης, στους πολιτικοκοινωνικούς θεσμούς, την οικονομία, την εκπαίδευση και τη θρησκεία. Τάχθηκαν υπέρ της ατομικής ελευθερίας και ενάντια στην τυραννική διακυβέρνηση και την καταπίεση που ασκούσε η Εκκλησία.

Το δράμα της κοινωνικής μεταβολής και της απελευθέρωσης του νου, ωστόσο, δεν πήρε μέρος μονάχα στους δρόμους του Παρισιού ή στα πεδία του Λέξινγκτον και Κόνκορντ, αλλά και στις αμέτρητες στοές και αδελφότητες της περιόδου εκείνης. Οι συναθροίσεις αυτές με τα ερμητικά μυστικά, τον συμβολισμό και την παράδοσή τους, θεωρούνταν «χωνευτήρι ασέβειας και αναρχίας» σύμφωνα με τους δογματιστές της εκκλησίας  όπως ο Ιησουίτης αββάς Augustin Barruel.

Η μυστικότητα ήταν ιδιαίτερα κοινή στις περισσότερες μεσαιωνικές συντεχνίες και η τέχνη των λιθοξόων δεν αποτελούσε εξαίρεση. Προς τα τέλη του 1600 άρχισαν να γίνονται δεκτοί και άνθρωποι που δεν εξασκούσαν το επάγγελμα του τέκτονα. Κάποιοι συγγραφείς υποστηρίζουν πως  αυτή η τάση οφειλόταν στο ενδιαφέρον των μορφωμένων, καθώς και κάποιου μέρους της αριστοκρατίας, προς την τέχνη της αρχιτεκτονικής. Υπήρχε επίσης η πεποίθηση ότι οι στοές με τη μυστικότητα και τον συμβολισμό τους περιείχαν ερμητικές αλήθειες από αρχαίους πολιτισμούς. Το 1700, οι αρχές της λιθοδομής είχαν μεταμορφωθεί πλέον σε αλληγορίες, όπου ο άνθρωπινος νους είχε πάρει τη θέση του ακατέργαστου λίθου.

Το 1737 ο Λουδοβίκος ο 15ος, έπειτα από την ίδρυση της πρώτης ίσως στοάς στη Γαλλία το 1725, διακήρυττε πως «κανένας πιστός ακόλουθος του δεν μπορεί να ανήκει σε Τεκτονικές στοές».  Η μυστικότητα των Τεκτονικών στοών με την εκτεταμένη χρήση του συμβολισμού τους, άφηναν γόνιμο έδαφος για συκοφαντίες και δημιουργικό υβρεολόγιο.

Στην Ευρώπη του 1700, ιδιαίτερα την ηπειρωτική,  έλειπαν οι οργανισμοί εκείνοι που η αντίθεση και η αντίδραση στην τότε εξουσία θα μπορούσαν να βρουν έκφραση. Είναι λογικό, επομένως, ότι οι μυστικές εταιρίες, τα σαλόνια, οι Τεκτονικές στοές, καθώς και οι ιδιωτικές λέσχες ανάγνωσης λογοτεχνίας να αποτελέσουν εστίες για τους «ακτιβιστές» του Διαφωτισμού. Ιδιαίτερα ο Ελευθεροτεκτονισμός με τις συμβολικές τελετουργίες στις οποίες τα μυστικά της Τέχνης σταδιακά αποκαλύπτονταν μέσω παντοδύναμων μεταφορών, καθώς και τη ριζοσπαστική αλληγορία της τελειοποίησης του ανθρώπου όπως οι αυθεντικοί Τέκτονες λειαιναν την τραχιά πέτρα και τη διαμόρφωναν σε κυβικό λίθο, είχε ως αποτέλεσμα στοές από αδελφούς με κοινό σκοπό να ανακατασκευάσουν στον εσωτερικό κύκλο τους το φως της σοφίας και να το διαχύσουν στην οικουμένη. Αποτέλεσαν τεράστιο πόλο έλξης σε κάθε ελεύθερα σκεπτόμενο άνθρωπο.

Ενώ είναι αρκετά εύκολο και απλοϊκό να θεωρήσουμε ότι οι Τεκτονικές στοές ευθύνονται για την Γαλλική Επανάσταση, οι θεωρίες συνομωσίας είναι αμέτρητες εξάλλου από τότε, η πραγματικότητα είναι ότι οι περισσότεροι Τέκτονες αδελφοί κινήθηκαν ατομικά και μπορεί να μην γνώριζαν ο ένας τον άλλον εκείνην την περίοδο. Είναι χαρακτηριστικό ότι από τις χίλιες περίπου ενεργές στοές πριν την επανάσταση μονάχα 75 βρίσκονταν σε θέση να συνεχίσουν το 1800. Παρ’ όλα αυτά με τη λειτουργία τους πριν την επανάσταση κατάφεραν να αποκτήσουν σχετική ανεξαρτησία και από το Κράτος και από την Εκκλησία.

Στην άλλη μεριά του Ατλαντικού, στην Αμερικάνικη επανάσταση και ανεξαρτησία, οι Τέκτονες αδελφοί πήραν ενεργό ρόλο, λειτουργώντας και εκεί ατομικά, επηρεασμένοι από τα ιδεώδη του Διαφωτισμού για επικράτηση της λογικής, της ελευθερίας του νου και του ανθρώπου. Είναι χαρακτηριστικό επίσης, ότι κείμενα όπως «Η Διακήρυξη των δικαιωμάτων του Ανθρώπου» είναι εμποτισμένα με λόγια που προτρέπουν την αδελφοσύνη και την ελευθερία ως φυσικό γνώρισμα και δικαίωμα του ανθρώπου. Και φυσικά δεν γίνεται να ξεχάσουμε το τρίπτυχο «Ελευθερία – Ισότητα – Αδελφότητα».

Παρ’ όλο που ο θεσμός του Τεκτονισμού και η συνδρομή του στον Διαφωτισμό αποτελεί μεγάλη συζήτηση για τους ιστορικούς, είναι αδιαμφισβήτητο ότι σημαντικά πρόσωπα και ηγετικές προσωπικότητες του Διαφωτισμού ήταν Τέκτονες αδελφοί όπως ο Μοντεσκιέ, ο Βολταίρος, ο Πόουπ, ο Μότζαρτ, ο Γκαίτε, ο Βενιαμίν Φραγκλίνος. Για τον Γερμανό ιστορικό Reinhart Koselleck «στην ήπειρο δυο ήταν οι κοινωνικές δομές που άφησαν το σημάδι τους στην εποχή του Διαφωτισμού, η Δημοκρατία των Γραμμάτων και οι Τεκτονικές στοές».

Πριν περάσουμε στον 20ο αιώνα είναι σημαντικό να αναφέρουμε και την Παρισινή Κομμούνα, με την οποία οι Παρισινοί αδερφοί ασχολήθηκαν ενεργά. Μάλιστα στις 29 Απριλίου 1871 αρκετές χιλιάδες Ελευθεροτέκτονες και των δυο στρατοπέδων (υπέρ και κατά της Κομμούνας) συναντήθηκαν μπροστά από τις στρατιωτικές δυνάμεις των Βερσαλλιών σε μια προσπάθεια διπλωματικής επίλυσης η οποία απέτυχε.

Ο 20ος αιώνας σημαδεύτηκε από δυο παγκοσμίους πολέμους, καθώς και την άνοδο απολυταρχικών καθεστώτων τα οποία έβλεπαν τον Ελευθεροτεκτονισμό εχθρικά. Στη ναζιστική Γερμανία, στα κράτη της Ανατολικής Ευρώπης και στην Σοβιετική Ένωση κατά την διάρκεια της κομμουνιστικής περιόδου ο Ελευθεροτεκτονισμός καταπιέστηκε.

Έπειτα από τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο ο θεσμός συνέχισε την ανάπτυξη του και αύξηση των μελών του. Ωστόσο το αντί-τεκτονικό αίσθημα μεγάλωνε επίσης. Οι ναζί θεωρούσαν ότι ο Τεκτονισμός ήταν η αιτία της ήττας της Γερμανίας στον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο και ο ίδιος ο Χίτλερ έγραφε στο βιβλίο του «ο Αγών μου» ότι οι Τέκτονες είναι υποταγμένοι στους Εβραίους και αποτελούν Σιωνιστικό όχημα τους. Κατά τη διάρκεια του δεύτερου παγκόσμιου πόλεμου δολοφονήθηκαν στα  ναζιστικά στρατόπεδα συγκεντρώσεως 80 με 200 χιλιάδες αδελφοί Τέκτονες.  Το ναζιστικό καθεστώς θεωρούσε τον Ελευθεροτεκτονισμό ιδεολογικό αντίπαλο του και για αυτό οι κρατούμενοι Τέκτονες έφεραν ανεστραμμένο κόκκινο τρίγωνο. Είναι σημαντικό να αναφέρουμε τη δημιουργία της στοάς «Liberté chérie» (Γλυκιά Ελευθερία) μέσα στο στρατόπεδο συγκεντρώσεως του Esterwegen στις 15 Νοεμβρίου 1943 από επτά Βέλγους έγκλειστους σε αυτό αδελφούς, στο οποίο μάλιστα υπήρξε και μύηση ενός όγδοου. To όνομα της στοάς προέρχεται από τον εθνικό ύμνο   της Γαλλίας «La Marseillaise» τον οποίο είχε γράψει ο επίσης αδερφός Τέκτονας Joseph Rouget de Lisle.

Την περίοδο αυτή, οι Τέκτονες για να αποφύγουν τους διωγμούς στη γερμανοκρατούμενη Ευρώπη χρησιμοποιούσαν ως σύμβολο το λουλούδι μυοσωτίς (στα αγγλικά το ονομάζουν Forget-me-not). Μετά το τέλος του πολέμου φοριέται από τους Τέκτονες του κόσμου εις μνήμην των θυμάτων αδελφών από το καθεστώς των ναζί.

Από το τέλος του 1700 το στίγμα που είχαν επισυνάψει στον Τεκτονισμό, κλήρος και οι αρχές του Παλαιού Καθεστώτος, είχε αρχίσει να επικρατεί. Έκαναν συχνά την εμφάνιση τους λιβελλογραφήματα με τίτλους που υπόσχονταν την αποκάλυψη των τεκτονικών μυστηρίων. Όσο ο Τεκτονισμός ως θεσμός, δυνάμωνε και προσείλκυε περισσότερα μέλη κατά τη διάρκεια των χρόνων, τόσο εμφανιζόντουσαν και νέες ομάδες, απόψεις και συκοφαντίες που έβαλλαν κατά του.

Ο Ελευθεροτεκτονισμός στο τέλος όμως, επιβίωσε αυτά τα χρόνια στη φουρτούνα των κοινωνικών μεταβολών, όχι επειδή αποτελείται από τα πιο δυνατά ή τα πιο έξυπνα μέλη, αλλά επειδή τα μέλη του προσπαθούν να τελειοποιήσουν τους εαυτούς τους, ακούραστοι εργάτες, όντας ελεύθεροι και χρηστοήθεις, ως γνήσια τέκνα και πολεμιστές του φωτός.

7

1111111111111

 

 

Οι άνθρωποι – ο καθένας ως άτομο αλλά και όλοι μαζί ως κοινότητα – έχουν, σχεδόν όλοι τους, κάποιον σκοπό,  που θέλοντας να τον πραγματοποιήσουν επιλέγουν ή αποφεύγουν ορισμένα πράγματα. Για να το πούμε με δυο λόγια, ο σκοπός αυτός είναι η ευδαιμονία και τα μέρη της. Ας προσπαθήσουμε λοιπόν – έτσι, για να δώσουμε ένα παράδειγμα – να δώσουμε έναν γενικό ορισμό της ευδαιμονίας και των συστατικών της μερών·  γιατί όλες οι προτροπές και όλες οι αποτροπές έχουν να κάνουν με την ευδαιμονία και με ό, τι συμβάλλει σ’ αυτήν ή εναντιώνεται σ’ αυτήν. Γιατί από τη μια πρέπει να κάνουμε καθετί που πραγματώνει την ευδαιμονία ή κάποιο από τα μέρη της, ή καθετί που την αυξάνει, και από την άλλη να μην κάνουμε καθετί που την καταστρέφει, την παρεμποδίζει ή επιφέρει το αντίθετό της.

 

Ας δεχτούμε λοιπόν ότι η ευδαιμονία είναι η συνδυασμένη με την αρετή ευτυχία, ή η αυτάρκεια στη ζωή,  ή η πιο ευχάριστη, συνδυασμένη με ασφάλεια, ζωή, ή η αφθονία κτημάτων και προσωπικού συνδυασμένη με την ικανότητα να τα προστατεύει και να τα χρησιμοποιεί: όλοι σχεδόν οι άνθρωποι συμφωνούν ότι η ευδαιμονία είναι ένα ή περισσότερα από αυτά τα πράγματα.

 

Αν λοιπόν η ευδαιμονία είναι κάτι τέτοιο, δεν μπορεί παρά μέρη της να είναι  η ευγένεια της καταγωγής, ο μεγάλος αριθμός φίλων, οι καλοί φίλοι, ο πλούτος, τα καλά παιδιά, τα πολλά παιδιά, τα καλά γηρατειά· επίσης τα σωματικά χαρίσματα (π.χ. υγεία, ομορφιά, δύναμη, παράστημα, αθλητικές επιδόσεις), το καλό όνομα, οι τιμές, η καλή τύχη, η αρετή [ή και τα μέρη της: φρόνηση, ανδρεία, δικαιοσύνη, εγκράτεια]. Πραγματικά, τότε μόνο θα μπορούσε κανείς να είναι απολύτως αυτάρκης,  αν διέθετε και τα εσωτερικά και τα εξωτερικά αγαθά ― άλλα, βέβαια, πέρα από αυτά δεν υπάρχουν. «Εσωτερικά» αγαθά είναι όσα σχετίζονται με την ψυχή και το σώμα, ενώ «εξωτερικά» είναι η ευγένεια της καταγωγής, οι φίλοι, ο πλούτος, οι τιμές. Επιπλέον, θεωρούμε ότι καλό είναι να διαθέτει κανείς ικανότητες που του εξασφαλίζουν δύναμη, καθώς και καλή τύχη· γιατί τότε η ζωή είναι πράγματι απολύτως ασφαλής.  Ας δώσουμε λοιπόν τώρα με τον ίδιο τρόπο τον ορισμό του καθενός από αυτά.

 

Ευγένεια καταγωγής στην περίπτωση ενός λαού ή μιας πόλης είναι οι πολίτες να είναι αυτόχθονες ή από πολύ παλιά εγκαταστημένοι σ’ αυτόν τον τόπο· ακόμη οι πρώτοι ηγεμόνες τους να ήταν διακεκριμένοι άνδρες, από τους οποίους να γεννήθηκαν επίσης πολλοί διάσημοι για αξιοζήλευτα πράγματα άνδρες. Σε ένα άτομο η ευγένεια ξεκινάει είτε από την πλευρά του πατέρα είτε από την πλευρά της μητέρας,  και πρέπει να υπάρχει γνησιότητα και από τις δύο πλευρές· επίσης, όπως στην περίπτωση της πόλης, οι παλαιότεροι πρόγονοι να είχαν διακριθεί στην αρετή, στον πλούτο ή σε κάτι άλλο από αυτά που τιμούν οι άνθρωποι, και ακόμη να προήλθαν από την ίδια γενιά πολλά επιφανή άτομα, άντρες και γυναίκες, νέοι και γέροι.

 

Η ευτεκνία και η πολυτεκνία είναι ολοφάνερα πράγματα. Για την πόλη έχουν το νόημα μιας νεολαίας πολυάριθμης και καλής – καλής σε ό, τι αφορά στα σωματικά προσόντα, π.χ. στο παράστημα, στην ομορφιά, στη δύναμη, στις αθλητικές επιδόσεις· ψυχικές αρετές του νέου είναι η εγκράτεια και η ανδρεία. Στο επίπεδο των ατόμων ευτεκνία και πολυτεκνία είναι να έχει κανείς πολλά αυτού του είδους δικά του παιδιά,  αγόρια και κορίτσια. Για τα κορίτσια σωματικές αρετές είναι η ομορφιά και το παράστημα· ψυχικές αρετές είναι η εγκράτεια και η φιλεργία, δίχως δουλικότητα. Και στα δύο επίπεδα, των ατόμων και της πόλης, πρέπει να επιδιώκεται να υπάρχει η καθεμιά από τις ιδιότητες αυτές και στους άντρες και στις γυναίκες· γιατί όπου,  στη Λακεδαίμονα π.χ., τα πράγματα τα σχετικά με τις γυναίκες είναι κατώτερης στάθμης, οι άνθρωποι αυτοί ευδαιμονούν μόνο κατά το ήμισυ.

 

Στοιχεία πλούτου είναι τα πολλά χρήματα, τα πολλά ακίνητα, η κατοχή καλλιεργήσιμων εκτάσεων αξιοσημείωτων από την πλευρά του αριθμού, του μεγέθους και της ομορφιάς τους· επίσης η κατοχή δούλων και κοπαδιών αξιοσημείωτων από την πλευρά του αριθμού και της ομορφιάς τους  ― και όλα αυτά να ανήκουν προσωπικά στο συγκεκριμένο άτομο, να είναι ασφαλή, να τα μεταχειρίζεται με τρόπο που ταιριάζει σε έναν ελεύθερο άνθρωπο και να είναι χρήσιμα. Χρήσιμα είναι κυρίως αυτά που αποδίδουν καρπούς, ενώ ταιριαστά σε έναν ελεύθερο άνθρωπο είναι αυτά που του προσφέρουν απόλαυση. Με το «αποδίδουν καρπούς» θέλω να πω: φέρνουν εισόδημα, ενώ με το «προσφέρουν απόλαυση» εννοώ αυτά από τα οποία τίποτε το αξιόλογο δεν έχει να κερδίσει κανείς πέρα από τη χρήση τους. Η ασφάλεια ορίζεται  ως η κατοχή της περιουσίας σε τέτοιο τόπο και με τέτοιον τρόπο ώστε η χρήση της να είναι στα χέρια μόνο του κατόχου της. Όταν, πάλι, λέω «η περιουσία να ανήκει προσωπικά στο συγκεκριμένο άτομο», εννοώ ο κάτοχός της να έχει το δικαίωμα να την απαλλοτριώσει· με την «απαλλοτρίωση» εννοώ να χαρίσει την περιουσία του ή να την πουλήσει. Γενικά ο πλούτος συνίσταται πιο πολύ στη χρήση παρά στην κατοχή· γιατί πλούτος είναι η πραγμάτωση των δυνατοτήτων που προσφέρουν αυτού του είδους τα αγαθά, δηλαδή η χρήση τους.

 

 Το καλό όνομα συνίσταται στο να θεωρείται το άτομο αξιόλογο από όλους, ή το να έχει αυτό που όλοι οι άνθρωποι ή οι περισσότεροι ή οι καλοί ή οι φρόνιμοι επιθυμούν να έχουν.

 

Οι τιμές που δέχεται κανείς είναι σημάδι του καλού ονόματος που έχει ότι κάνει το καλό. Τιμώνται κατά κύριο λόγο ―δικαίως― αυτοί που έχουν ήδη κάνει το καλό· τιμάται, ωστόσο, και αυτός που έχει τη δυνατότητα να το κάνει.  Λέγοντας «κάνω το καλό» αναφερόμαστε είτε στην προσωπική ασφάλεια και σε όσα διασφαλίζουν τη ζωή, είτε στον πλούτο, είτε σε κάποιο άλλο αγαθό, που η απόκτησή του δεν είναι εύκολη ή εν γένει ή σ’ έναν συγκεκριμένο τόπο ή σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή· πολλοί, πράγματι, κερδίζουν τιμές για ασήμαντες ευεργεσίες, η αιτία όμως είναι ο τόπος και η περίσταση. Επιμέρους εκδηλώσεις τιμής είναι οι θυσίες, οι έμμετρες ή πεζές αναμνηστικές επιγραφές,  τα προνόμια, οι παραχωρήσεις γης, οι πρωτοκαθεδρίες, οι δημόσιες ταφές, τα αγάλματα, η δημόσια σίτιση, οι βαρβαρικές συνήθειες όπως η προσκύνηση, η παραχώρηση θέσης, η παραχώρηση προτεραιότητας· τέλος τα δώρα που θεωρούνται πολύτιμα και τιμητικά στην κάθε επιμέρους κοινωνία. Πραγματικά, το δώρο είναι μια παροχή και την ίδια στιγμή σημάδι τιμής· αυτός είναι και ο λόγος που τα επιθυμούν και οι φίλοι των χρημάτων και οι φίλοι των τιμών· γιατί έχει μέσα του και για τους δύο αυτό που ο καθένας τους επιθυμεί: είναι ένα απόκτημα ―κάτι που το επιθυμούν οι φιλοχρήματοι― και μια τιμή ― κάτι που το επιθυμούν οι φίλοι των τιμών.

 

Σωματικό χάρισμα είναι η υγεία, με το νόημα να μπορεί κανείς, δίχως να αρρωσταίνει, να χρησιμοποιεί το σώμα του· γιατί πολλοί είναι υγιείς με τον τρόπο που λένε πως ήταν ο Ηρόδικος,  που όμως κανείς δεν θα τους καλοτύχιζε για την υγεία τους, αφού ήταν απαραίτητος όρος η αποχή από όλες ή από τις περισσότερες ανθρώπινες απολαύσεις. Η ομορφιά είναι κάτι το διαφορετικό από ηλικία σε ηλικία: Η ομορφιά του νέου συνίσταται στο να έχει το σώμα του ικανό για όλους τους κόπους, τόσο για τους κόπους των αγώνων δρόμου όσο και για τους κόπους των αθλημάτων που απαιτούν δύναμη και ορμή, και ακόμη να προσφέρει στα μάτια των άλλων την απόλαυση ενός ευχάριστου θεάματος  (γι’ αυτό και οι αθλητές του πένταθλου είναι πολύ όμορφοι, επειδή είναι από τη φύση τους εφοδιασμένοι με δύναμη και ταχύτητα). Η ομορφιά του ώριμου άντρα συνίσταται στην αντοχή στις κακουχίες του πολέμου και μαζί στο να θεωρείται ευχάριστος στην όψη, εμπνέοντας όμως συγχρόνως και φόβο. Η ομορφιά του γέρου συνίσταται στην ικανότητά του να αντέχει στους απαραίτητους κόπους δίχως να προκαλεί λύπες και στενοχώριες στον εαυτό του και στους άλλους, όντας απαλλαγμένος από καθετί δυσάρεστο που συνοδεύει τα γηρατειά.  Σωματική δύναμη είναι το να μπορεί κανείς να μετακινεί κάτι όπως θέλει: υποχρεωτικά το μετακινεί ή τραβώντας το ή σπρώχνοντάς το ή σηκώνοντάς το ψηλά ή πιέζοντάς το ή σφίγγοντάς το· επομένως σωματικά δυνατός είναι αυτός που μπορεί να κάνει ή όλα αυτά ή μερικά από αυτά. Εξαιρετικό παράστημα θα πει να ξεπερνάει κανείς τους πολλούς στο ύψος, στον όγκο και στο φάρδος, σε τέτοιο όμως βαθμό  ώστε οι κινήσεις του σώματος να μη γίνονται βραδύτερες από την υπερβολή αυτών των χαρακτηριστικών. Η ικανότητα του σώματος για αθλητικές επιδόσεις είναι ένας συνδυασμός μεγέθους και δύναμης (ο ταχύς είναι, στην πραγματικότητα, δυνατός): αυτός που μπορεί να εξακοντίζει με έναν ορισμένο τρόπο τα σκέλη του, να τα κουνάει γρήγορα και με μεγάλους διασκελισμούς, είναι καλός στο τρέξιμο· αυτός που μπορεί να σφίγγει και να συγκρατεί, είναι καλός στην πάλη·  αυτός που μπορεί να απωθεί με χτυπήματα, είναι καλός στην πυγμαχία· αυτός που μπορεί να κάνει και τα δύο αυτά, είναι καλός στο παγκράτιο, ενώ αυτός που μπορεί να τα κάνει όλα, είναι καλός στο πένταθλο. Καλά γηρατειά είναι αυτά που έρχονται με αργό ρυθμό, δίχως λύπες και στενοχώριες· δεν έχει πράγματι καλά γεράματα ούτε αυτός που γερνάει γρήγορα ούτε αυτός που γερνάει μεν σιγά σιγά, με λύπες όμως και με στενοχώριες. Το πράγμα εξαρτάται, επίσης, από τα σωματικά χαρίσματα και από την καλή τύχη· γιατί αν δεν είναι κανείς απαλλαγμένος από αρρώστιες  και αν δεν είναι σωματικά δυνατός, δεν γίνεται να μην υποφέρει· και, πάλι, δίχως καλή τύχη δεν θα μπορέσει να ζήσει για πολλά χρόνια χωρίς τα βάσανα των γηρατειών. Πέρα όμως από την υγεία και τη σωματική δύναμη υπάρχει και ένα άλλο στοιχείο που οδηγεί στη μακροβιότητα· πολλοί, πράγματι, είναι μακρόβιοι και δίχως να έχουν τα σωματικά αυτά χαρίσματα, η λεπτομερειακή όμως συζήτηση αυτού του θέματος δεν έχει αυτή τη στιγμή κανένα νόημα.

 

 Η πολυφιλία και η χρηστοφιλία εύκολα γίνονται αντιληπτές, αν ορισθεί ο φίλος: Φίλος είναι το πρόσωπο που εργάζεται για να εξασφαλίσει σε κάποιον άλλον ό,τι θεωρεί πως είναι καλό γι’ αυτόν. Όποιος λοιπόν έχει πολλούς ανθρώπους που δείχνουν τέτοια διάθεση απέναντί του, αυτός είναι πολύφιλος· αν αυτοί είναι και χρηστοί άνθρωποι, τότε είναι χρηστόφιλος.

 

Καλή τύχη είναι να αποκτά κανείς και να έχει ή όλα ή τα πιο πολλά ή τα σημαντικότερα από τα αγαθά που οφείλονται στην τύχη. Η τύχη είναι αιτία μερικών αγαθών που μπορούν να παράγονται και από τις τέχνες, και πολλών όμως άλλων που δεν έχουν καμία σχέση με τις τέχνες, όπως π.χ. αυτών που η αρχή τους βρίσκεται στη φύση (δεν αποκλείεται, ωστόσο, η τύχη να είναι και αντίθετη προς τη φύση): αιτία της υγείας είναι η τέχνη,  της ομορφιάς και του παραστήματος η φύση. Γενικά στην τύχη οφείλονται τα αγαθά που προκαλούν τον φθόνο. Η τύχη είναι επίσης η αιτία αγαθών που είναι πέρα από κάθε λογική προσδοκία, όπως π.χ. όταν όλα τα αδέρφια είναι άσχημα και μόνο ένα είναι όμορφο, ή οι άλλοι δεν είδαν τον θησαυρό, ενώ αυτός τον βρήκε, ή αν το βέλος πέτυχε τον διπλανό του και όχι αυτόν,  ή αν κάποιος που σύχναζε σε ορισμένο μέρος ήταν ο μόνος που δεν πήγε εκεί, ενώ αυτοί που πήγαν εκεί για πρώτη φορά, βρήκαν τον θάνατο: όλα αυτά μοιάζουν να είναι παραδείγματα καλής τύχης.

 

Όσο για την αρετή, επειδή αυτή είναι ο στενότερα δεμένος με τις διάφορες μορφές επαίνου τόπος, θα δώσουμε τον ορισμό της, όταν θα μιλήσουμε για τον έπαινο.

 

 

Αριστοτέλης, Ρητορική, Βιβλίο Πρώτο. Μτφρ. Δ. Λυπουρλής, εκδόσεις Ζήτρος 2002.

2

1

1